ΠΜΓΛΠ

ΛΑΜΕΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΣΕΛΙΔΑ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΑΜΕΡΑ, ταμπουράς

επιλέξτε απο το μενού δεξιά

Η ΥΛΗ ΤΟΥ ΤΑΜΠΟΥΡΑ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΕ ΒΙΝΤΕΟ

Κάποιες απαραίτητες διευκρινίσεις

Μερικά κομμάτια δεν παίζονται ακριβώς όπως είναι στην παρτιτούρα. Αλλά αυτό είναι φυσικό στην παραδοσιακή μουσική!

Τα βίντεο που παρουσιάζονται εδώ τραβήχτηκαν κατά τα σχολ. έτη 2013-14 και 2014-15 και απευθύνονται κατά πρώτο λόγο στους δικούς μου μαθητές. Είναι γνωστό σε όσους ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική οτι η παρτιτούρα δεν είναι η αποτύπωση μιας σύνθεσης κατά τρόπο δεσμευτικό και υποχρεωτικό για τον ερμηνευτή, όπως συμβαίνει στην έντεχνη μουσική της Δύσης, αλλά αποτελεί καταγραφή μιας εκδοχής ενός κομματιού που συντέθηκε είτε με τη διαδικασία της «ανώνυμης» προφορικής δημιουργίας, είτε ως επώνυμη λόγια σύνθεση (π.χ. η έντεχνη μουσική της Κωνσταντινούπολης) αλλά που, και στις δύο περιπτώσεις, ερμηνεύεται, από τη φύση της παραδοσιακής μουσικής πράξης, με τρόπο αρκετά ελεύθερο και προσωπικό. Έτσι, ο ερμηνευτής (τραγουδιστής, οργανοπαίκτης), ακόμα και όταν διδάσκει ένα κομμάτι, μπορεί να διαφοροποιηθεί από την παρτιτούρα που αποτελεί τη βάση της διδασκαλίας του. Είναι προφανές ότι οι διαφοροποιήσεις αυτές αποτελούν προσωπικές επιλογές του μουσικού-διδάσκοντα και πρέπει να κινούνται σε λογικά πλαίσια, ανάλογα με τις τεχνικές δυνατότητες του μαθητή, και να ακολουθούν το βασικό μελωδικό σκελετό της καταγραφής – παρτιτούρας.

Το βίντεο είναι χρήσιμο, αλλά και η παρτιτούρα απαραίτητη!

Η χρήση από τους μαθητές ηχογραφημένων η βιντεοσκοπημένων κομματιών συμπληρώνει, και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά την χρήση και μελέτη της παρτιτούρας. Βοηθάει στην απομνημόνευση των κομματιών και εξοικειώνει τους μαθητές με τη διαδικασία της «προφορικής» μουσικής παράδοσης και δημιουργίας.

Μην ...πυροβολείτε τον ταμπουρατζή και τον εικονολήπτη!!

Τα βίντεο που παρατίθενται εδώ είναι «πρόχειρες» λήψεις, που έγιναν με όχι και τα καλύτερα τεχνικά μέσα, κατά τη διάρκεια μαθημάτων και χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία. Δεν διεκδικούν ούτε την τεχνική αλλά ούτε και την καλλιτεχνική μουσική αρτιότητα.

Κάποια κομμάτια δεν είναι στη Μέθοδο.

Εκτός από τα κομμάτια της Μεθόδου των τριών τάξεων του Γυμνασίου παρουσιάζονται και κάποια άλλα που συνηθίζω να διδάσκω σε όσους μαθητές μου έχουν ήδη καλύψει τη διδακτέα ύλη.  Αντίθετα, δεν παρουσιάζονται εδώ τα τρία πρώτα (πολύ απλά, "προπαρασκευαστικά") κομμάτια της ύλης της Α΄ Γυμνασίου.

ΥΛΗ Α΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΛΗ Β΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΛΗ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Στη συνέχεια παρουσιάζονται εκτενέστερα δύο κομμάτια, όπως διδάχτηκαν στους μαθητές μου της Γ' Γυμνασίου το σχολικό έτος 2013-2014 (*)

Πρώτα ο συγκαθιστός χορός "Με γελάσανε τα πουλιά", από τη Θράκη, σε ήχο Α΄. Η καταγραφή και η εκτέλεση είναι από θέση ρε, όπου, στους ταμπουράδες που χρησιμοποιούνται στα μουσικά σχολεία (κούρδισμα ρε-σολ-ντο), ακούγεται σολ. Επειδή οι μαθητές δεν είναι εξοικειωμένοι με τη θέση αυτή, γίνεται προσπάθεια να κατανοήσουν την μεταφορά της βάσης του Α΄ήχου κατά μία τέταρτη (από το λα στο ρε), με το μι να χαμηλώνει κατά 1/4 του τόνου περίπου, έτσι ώστε να σχηματιστεί, με βάση το ρε, το μαλακό διατονικό τετράχορδο (10-8-12 τμήματα).  Πρόκειται επομένως για Α' ήχο από δι ("κατά μεθαρμογήν"), η, αν το δούμε διαφορετικά, για Α΄ήχο όπου η βάση του (πα) έχει μεταφερθεί στη ρε.

παρτιτούρα - Με γελάσανε τα πουλιά

βίντεο

Ακολουθεί ένα κομμάτι που προέρχεται από το ρεπερτόριο της λεγόμενης και έντεχνης (κλασσικής) μουσικής της Πόλης. Είναι μια λόνγκα σε μακάμ νικρίζ, που αντιστοιχεί στον χρωματικό πλ. του Δ’ ήχο της ελληνικής μουσικής. Το συγκεκριμένο μακάμι, αλλά και η λόνγκα, έχουν περισσότερο βαλκανικό παρά ανατολίτικο ύφος, συγγενεύοντας με ανάλογους λαϊκούς χορευτικούς, δίσημους η τετράσημους ρυθμούς (σίρμπα, χόρα, χασάπικο, σέρβικο κλπ). Στην ορολογία των "δρόμων" (τρόπων) του ρεμπέτικου και του αστικού λαϊκού τραγουδιού, το μακάμ νικρίζ είναι γνωστό σαν "ρουμάνικο (ή βλάχικο) μινόρε".

Η κλίμακα του μακάμ νικρίζ:

 Σε κατιούσα κίνηση, ή όταν ανεβαίνουμε μέχρι το φα και ξανακατεβαίνουμε, η δίεση του φα συνήθως αναιρείται:

παρτιτούρα - Νικρίζ Λόνγκα

βίντεο

(*) Τα βίντεο τραβήχτηκαν από τον μαθητή του γ2 Ιάσονα Μαρούλη.

 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΟΥΡΔΙΣΜΑ ΤΟΥ ΤΑΜΠΟΥΡΑ

Ο ταμπουράς έχει τρεις χορδές. Συνήθως η κάτω (1η) χορδή είναι τριπλή και οι άλλες δύο, η μεσαία (2η) και η πάνω (3η) είναι διπλές.

Υπάρχουν ταμπουράδες διαφόρων μεγεθών, μικρότεροι (που κουρδίζονται ψηλότερα) και μεγαλύτεροι (που κουρδίζονται χαμηλότερα). Ο βασικός τύπος ταμπουρά είναι αυτός που κουρδίζεται (από κάτω προς τα πάνω) λα-ρε-σολ. Αν παίζουμε με έναν τέτοιο ταμπουρά τα κομμάτια της Μεθόδου, τότε αυτό που διαβάζουμε στο πεντάγραμμο ταυτίζεται με αυτό που ακούμε. Δηλαδή διαβάζουμε λα και παίζουμε λα, ακούμε λα. Διαβάζουμε ντο και παίζουμε ντο, κ.ο.κ.

Στα Μουσικά Σχολεία όμως έχει καθιερωθεί να χρησιμοποιείται ένα μικρότερο μέγεθος ταμπουρά που κουρδίζεται όχι λα-ρε-σολ αλλά ρε-σολ-ντο, δηλαδή ένα διάστημα 4ης ψηλότερα. Για να μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε τη Μέθοδο με τον ίδιο τρόπο (δηλαδή με την ίδια δακτυλοθεσία, με τις ίδιες θέσεις, ανεξάρτητα από το μέγεθος και το κούρδισμα του ταμπουρά μας) τι κάνουμε; Ονομάζουμε τις ανοιχτές χορδές του ταμπουρά λα-ρε-σολ, γνωρίζοντας ότι στην πραγματικότητα οι νότες που ακούγονται είναι ρε-σολ-ντο. Κάνουμε δηλαδή με το μυαλό μας μια μεταφορά, ένα τρανσπόρτο.

Αυτό σημαίνει ότι:

• Όταν θέλουμε να κουρδίσουμε τον ταμπουρά μας πρέπει να θυμόμαστε ότι κουρδίζεται ρε-σολ-ντο. Αν δοκιμάσουμε να τον κουρδίσουμε λα-ρε-σολ χαμηλότερα, οι χορδές θα είναι χαλαρές και θα «τρίζουν». Αν πάμε να κουρδίσουμε λα-ρε-σολ μια οκτάβα ψηλότερα, κάποιες χορδές δε θα αντέξουν το τέντωμα και θα σπάσουν. Επίσης, να μην ξεχνάμε οτι η κάτω (τριπλή) και η πάνω (διπλή) ομάδες χορδών αποτελούνται από ψιλές και χοντρές (μπάσες) χορδές που δίνουν την ίδια νότα, αλλά οι μπάσες χορδές κουρδίζονται μια οκτάβα κάτω σε σχέση με τις αντίστοιχες ψιλές.
  

• Όταν παίζουμε ταμπουρά σε σύνολα που συμμετέχουν και άλλα όργανα ή φωνές, να μην ξεχνάμε ότι για τους άλλους, αυτό που εμείς ονομάζουμε π.χ. λα (η κάτω ανοιχτή χορδή) είναι ρε, παίζεται αλλά και γράφεται στην παρτιτούρα ρε. Αν, για παράδειγμα, θέλουμε να παίξουμε το «Απόψε τα μεσάνυχτα» σε ένα σύνολο μαζί με βιολί, λαούτο, κανονάκι ή άλλα όργανα, εμείς θα βλέπουμε στην παρτιτούρα μας το κομμάτι γραμμένο από λα, οι άλλοι θα το έχουν γραμμένο από ρε, όλοι όμως θα παίζουμε και θα ακούμε ρε.

• Όταν μελετάμε ένα κομμάτι της Μεθόδου με «παραλλαγή», δηλαδή χρησιμοποιούμε τις ελληνικές ονομασίες των φθόγγων, το πα αντιστοιχεί με το λα της παρτιτούρας αλλά ακούγεται ρε, το βου αντιστοιχεί με το σι της παρτιτούρας αλλά ακούγεται μι, κ.ο.κ. Σ’ αυτή την περίπτωση λέμε ότι ο ταμπουράς μας κουρδίζεται (από κάτω προς τα πάνω) πα-δι-νη.