ΠΜΓΛΠ

ΠΑΠΑΔHMΗΤΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

 

Ο Νικόλαος Παπαδημητρίου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1976. Πήρε τα πρώτα μαθήματα μουσικής στο πιάνο σε ηλικία 3 ετών. Σπούδασε πιάνο στο Ωδείο Athenaeum, στην τάξη του καθηγητή Αθανάσιου Γεωργακόπουλου. Ξεκίνησε μαθήματα βιολιού 7 ετών στην τάξη του καθηγητή Δημήτρη Σέμση και συνέχισε στην τάξη της καθηγήτριας Ισμήνης Χρυσοχόου Κάρτερ. Σπούδασε Ανώτερα Θεωρητικά με τον καθηγητή Διαμαντή Διαμαντόπουλο και Τρομπέτα με τον καθηγητή Σωκράτη Άνθη.

Το 1991 ξεκίνησε τα πρώτα μαθήματα Βιολοντσέλου στην τάξη του καθηγητή Κώστα Κύρου στο Ωδείο Athenaeum όπου και πήρε το Δίπλωμά του τον Ιούνιο του 1997 με  Άριστα Παμψηφεί, Α' Βραβείο και Διάκριση Εξαιρετικής Επίδοσης.

Tο 2000 μετακόμισε στην Αυστρία και ξεκίνησε τις σπουδές του στο σολιστικό τμήμα του Πανεπιστημίου Μουσικής και Παραστατικών τεχνών του Graz (Kunst Universitaet Graz) στην τάξη της καθηγήτριας Dr. Kerstin Feltz. Τον Ιούνιο του 2003 αποφοίτησε με σολιστικό πτυχίο στο Βιολοντσέλο. Τον Ιανουαριο του 2006 πήρε το Μάστερ στο σολιστικό τμήμα του Βιολοντσέλου με παράλληλη κατεύθυνση τη μουσική δωματίου. Το 2007 το Πανεπιστήμιο του απονέμει τον τίτλο Magister Artium (Master of Arts) στο βιολοντσέλο.

Έχει λάβει μέρος σε σεμινάρια και master courses διακεκριμένων Σολίστ Βιολοντσέλου (Ivan Monighetti, Heinrich Schiff, κα), καθώς επίσης και σε σεμινάρια τμημάτων μουσικής δωματίου.

Έχει δώσει συναυλίες ως σολίστ και είναι ενεργό μέλος σε διάφορα σύνολα κλασικής, tango και έντεχνης μουσικής με συναυλίες σε Ελλάδα και Ευρώπη. Είναι έκτακτο μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και διδάσκει βιολοντσέλο από το 2006 σε Μουσικά Σχολεία και Ωδεία της Αθήνας.

 

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟΥ

 

Το βιολοντσέλο (ή τσέλο) είναι ένα έγχορδο τοξοτό όργανο που άργησε να φτάσει στην σημερινή του μορφή (1750). Ο άμεσος πρόγονος (~1530) του ήταν το μπάσο βιολί ή μπάσα βιόλα (bass violin ή violone) από την οικογένεια των βιόλων (viols) και συνήθως συνόδευε το βιολί.

 

                        VIOLONE

 

Υπήρχαν και άλλα μπάσα έγχορδα όργανα την εποχή εκείνη με ή χωρίς τάστα, όπως το «basso de viola de braccio» και η «viola da gamba».

 

                       VIOLA DA GAMBA

 

 

Όμως παρά τις ομοιότητες με την viola da gamba το βιολοντσέλο κατασκευαστικά ανήκει στην οικογένεια των βιολιών (όπως το σημερινό βιολί και η βιόλα) και ήταν η εξέλιξη του μπάσου βιολιού που είπαμε παραπάνω. 

Το 1660 με την εφεύρεση των μεταλλικών χορδών επέτρεψε σε αυτά τα έγχορδα να ακούγονται καλύτερα και ειδικά στις μπάσες τους χορδές που μέχρι τότε σε αυτόν τον τομέα οι εντέρινες χορδές είχαν μεγάλο μειονέκτημα. Αμέσως όμως με την τοποθέτηση αυτών των χορδών εμφανίστηκε ένα νέο μειονέκτημα. Αυτό ήταν η αδυναμία να μπορεί να παίζει κανείς σολιστικά και βιρτουόζικα έργα με το μπάσο αυτό βιολί. Έπρεπε λοιπόν το όργανο να μικρύνει σε διαστάσεις και οι πρώτες δοκιμές ξεκίνησαν περίπου το 1700 από τους κατασκευαστές. Οι Ιταλοί βιρτουόζοι της εποχής σύντομα έκαναν το νέο μπάσο βιολί γνωστό ως σολιστικό όργανο και πλέον ο νέος λαμπερός αλλά συνάμα γλυκός ήχος έκανε την εμφάνισή του σε όλη την κεντρική Ευρώπη. Οι κατασκευαστές άρχισαν να βελτιώνουν κι άλλο αυτό το μπάσο βιολί (Amati, Stradivarius) και κατέληξαν στο σημερινό όργανο με τις διαστάσεις που παρουσίασε ο Stradivarius το 1750 που έθεσε τις διαστάσεις του βιολοντσέλου ως στάνταρντ για όλους τους κατασκευαστές. Το όνομά του μάλιστα violoncello (violone+cello) σημαίνει το μικρό απο τις μεγάλες βιόλες. Μια ανάλογη εξέλιξη είχε και το δοξάρι του βιολοντσέλου που έπαψε να μοιάζει με τόξο και με την χρήση ενός μηχανισμού έγινε πιο σταθερό, πιο ισχυρό βοηθώντας ακόμη περισσότερο τη βελτίωση του ήχου του οργάνου. Έτσι από την μπάσα βιόλα ή βιολί γεννήθηκε ένα εκπληκτικό όργανο όπου είναι μικρότερο, σολιστικό, ευκολόπαιχτο (για τα δεδομένα της εποχής) και με λαμπερό ήχο κρατώντας την γλυκιά χροιά των μπάσων αυτών οργάνων. Λέγεται μάλιστα ότι το βιολοντσέλο είναι ο καλύτερος μιμητής της ανθρώπινης φωνής και μάλιστα με παρόμοια έκταση.

 

 

 

                      STRADIVADIUS VIOLONCELLO

 

Οι διασημότεροι κατασκευαστές βιολοντσέλων είναι: Amati, Stradivari, Guarneri, Gagliano, Goffriler, Montagnana, Vuillaume, κα. Λιγοστά κομμάτια υπάρχουν σε καλή κατάσταση και πέραν του ονειρικού τους ήχου, έχουν πια και μουσειακή αξία ως μοναδικά. Οι κατασκευαστές αλλα και οι ιδιοκτήτες τους πολλές φορές τους δίνουν και ονόματα όπως το πολυ γνωστό Stradivarius - Davidov ή το Montagnana - The Sleeping Beauty. Τα περισσότερα από αυτά κοστίζουν μερικες δεκάδες ή και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και κάποια είναι τόσο μοναδικά που χαρακτηρίζονται ως ανεκτίμητης αξίας...

 

 Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟΥ

 

Το βιολοντσέλο ξεκίνησε να κατασκευάζεται φυσικά από ξύλο και έτσι συνεχίζεται μέχρι και σήμερα...

 

                

 

 

    

 

 

...αν και πλέον κατασκευάζονται βιολοντσέλα και από νέα υλικά όπως συνθετικό πλαστικό, πολυκαρβονικά φύλλα (carbonfiber) ή μέταλλο (αλουμίνιο κα), σε διάφορα χρώματα ή ακόμη και με φωτογραφίες ή σχέδια ζωγραφισμένα.

 

 

         

 

 

 

Ένα παραδοσιακό τσέλο έχει ξύλο έλατου στο εμπρόσθιο καπάκι, σφένδαμου στο οπίσθιο, πλαϊνά και λαιμό. Τα οικονομικά μαθητικά βιολοντσέλα συχνά κατασκευάζονται από λεύκα ή ιτιά ή και ακόμη από φύλα ξύλου (laminated) ή MDF με ανάλογη πτώση στην τιμή αλλά και την ποιότητα ήχου. Τα ακριβά όργανα είναι χειροποίητα και τα πιο οικονομικά αλλά και αυτά των σύνθετων υλικών κατασκευάζονται από μηχανήματα. Όλα τα ξύλινα βιολοντσέλα είναι λουστραρισμένα για να αποδώσουν το χρώμα που θέλει ο εκάστοτε κατασκευαστής αλλά και την ανάλογη (αν και μικρή) προστασία του ξύλου από σημάδια, υγρασία κλπ.

Οι χορδές αρχικά ήταν από έντερα ζώων (αρνιών ή κατσικιών συνήθως). Αυτό με τον καιρό άλλαξε για τους λόγους που έχουμε πει παραπάνω και πλέον είναι μεταλλικές με διάφορα υλικά φθηνά ή και πανάκριβα όπως αλουμίνιο, τιτάνιο, χρώμιο κλπ. Ένας βιολοντσελίστας πρέπει να βρει και να ταιριάξει τις χορδές που θα έχει το τσέλο του σύμφωνα με τις ανάγκες ή απαιτήσεις του σε ήχο. Οι χορδές μπορούν να αγοραστούν σε σετ και των τεσσάρων ή μία μία για να γίνει μίξη ηχοχρωμάτων. Το κόστος μπορεί να ξεκινάει στα 20 ευρώ για ολόκληρο το σετ ως και πάνω από 250 ευρώ!!!

Με την έναρξη της εποχής της ηλεκτρονικής μουσικής το βιολοντσέλο δεν έμεινε παραπονούμενο. Πολλά ηλεκτρικά βιολοντσέλα κατασκευάζονται πλέον είτε για αθόρυβο διάβασμα (με ακουστικά) είτε για συναυλίες σύγχρονης μουσικής (pop, rock, κα) που βασικό ρόλο δεν έχει ο ήχος (που μοιάζει μεν με κλασικό τσέλο χωρίς όμως να έχει την ίδια ποιότητα ήχου) αλλά η ενίσχυση, παραμόρφωση και η επιπλέον επεξεργασία κατά τη διάρκεια ενός live ακριβώς όπως μια ηλεκτρική κιθάρα.

 

 

          

 

 

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΟΡΓΑΝΟΥ

 

Αντιθέτως με το βιολί και την βιόλα, το τσέλο στηρίζεται στο πάτωμα με ένα μακρύ καρφί και έτσι ο μουσικός δεν χρειάζεται να το κουβαλάει καθώς παίζει.

 

                              ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟΥ

 

Το κούρδισμα του τσέλου είναι σε πέμπτες Ντο-Σολ-Ρε-Λα ακριβώς όπως η σημερινή βιόλα αλλά μία οκτάβα χαμηλότερα. 

Tα κλειδιά που χρησιμοποιεί για να καλύψει όλη την έκταση του οργάνου είναι το κλειδί του Φα για την χαμηλή περιοχή, του Ντο της τέταρτης γραμμής (τενόρο) για την μεσαία και του Σολ για την υψηλή περιοχή. Η διαφορετική χρήση ή όχι του δοξαριού δίνουν μεγάλη ποικιλία σε ξεχωριστούς ήχους και χρωματισμούς. 

 

ΤΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΟΥ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟΥ

 

Για να μπορούν ακόμη και μικρά παιδιά να εξασκούνται με το τσέλο, έχουν κατασκευαστεί μικρότερα μεγέθη για να μπορούν ανάλογα την ηλικία ή το σωματότυπο να χειρίζονται με αντίστοιχη ευκολία το όργανο. Ένα βιολοντσέλο κανονικού μεγέθους είναι το 4/4, έτσι βγαίνει και η αναλογία των διαστάσεων στα μικρότερα όργανα: 1/10, 1/8, 1/4, 2/4, 3/4, 4/4 και 7/8 (γυναικείας φόρμας).

 

 

 

Ένας ενδεικτικός πίνακας για το κατάλληλο όργανο ανάλογα την ανάπτυξη του παιδιού είναι ο παρακάτω.

Το 1/10 είναι για παιδιά 3-5 ετών ή κάτω από 1μ ύψος.

Το 1/8 είναι για παιδιά 4-6 ετών ή κάτω από 1,10μ ύψος.

Το 1/4 είναι για παιδία 5-8 ετών ή κάτω από 1,22μ ύψος.

Το 2/4 ή 1/2 είναι για παιδιά 7-11 ετών ή από 1,22μ ως 1,37μ ύψος.

Το 3/4 είναι για παιδιά 10-15 ετών ή από 1,37μ ώς 1,52μ ύψος.

Το 4/4 είναι για μαθητές άνω των 15 ετών ή άνω του 1,55μ ύψος.

Τα νούμερα αυτά είναι σχετικά και μπορούν να διαφέρουν αν έχουμε ιδιαιτερότητες σε σχέση με την ηλικία. Πχ Αν ένα παιδί 12 ετών έχει μακριά δάχτυλα μπορεί να παίζει σε ένα τσέλο 4/4 κλπ.

Άφησα τελευταίο το όργανο των 7/8. Είναι μία φόρμα που χαρακτηρίζεται ως γυναικεία. Το βιολοντσέλο αρχικά είχε κατασκευαστεί με βάση την φυσιολογία ενός άνδρα και έτσι πολλές φορές οι γυναίκες με τα μικρότερα χέρια, παλάμες και δάχτυλα δεν μπορούσαν να παίζουν το ίδιο εύκολα όπως οι άνδρες. Έτσι κάποιοι κατασκευαστές είχαν παραγγελίες για λίγο μικρότερα όργανα χωρίς να είναι 3/4, όπου θα είχε επιπτώσεις στο ήχο αλλά λίγο μικρότερη φόρμα σε μήκος και πάχος ώστε να είναι το ίδιο ευκολόπαιχτα απο μία γυναίκα. Έτσι δημιουργήθηκε αυτή η φόρμα ως στάνταρντ για τις λιγο πιο μικρόσωμες γυναίκες. Αυτά τα όργανα φυσικά σπανίζουν και ειδικά τα καλά είναι εξίσου ακριβά με τα ολόκληρα.

 

ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

 

 

Ορχήστρα: Το βιολοντσέλο είναι αναπόσπαστο μέρος μίας συμφωνικής ορχήστρας. Το πλήθος των τσελιστών σε μία ορχήστρα είναι από 4 ως 14 βιολοντσέλα ανάλογα την εποχή και τις απαιτήσεις του εκάστοτε συνθέτη και κάθονται σε δυάδες. Στην τελική της (ρομαντικής εποχής) μορφή οι βιολοντσελίστες κάθονται αντικριστά με τα 1α βιολιά δηλαδή δεξιά της σκηνής (όπως τη βλέπει ο θεατής). Σε κάποιες περιπτώσεις βρίσκονται μία θέση πιο μέσα (στη θέση της βιόλας) και στη θέση τους κάθονται τα 2α βιολιά. Τα βιολοντσέλα εκτός από συνοδευτικό χαρακτήρα πολλές φορές έχουν το σολιστικό θέμα ενός έργου ιδιαίτερα από την ρομαντική εποχή και έπειτα ή ταυτοχρόνως να χωρίζονται οι τσελίστες παίζοντας οι μισοί σόλο θέμα και οι υπόλοιποι την συνοδεία.

 

 

 

Σόλο: Υπάρχουν πολλά έργα για σόλο βιολοντσέλο και ορχήστρα τα λεγόμενα κονσέρτα. Ένας σολίστας ξεχωρίζει από την υπόλοιπη ορχήστρα, κάθεται αριστερά του μαέστρου και ολόκληρη η ορχήστρα τον συνοδεύει. Φυσικά έχουν γραφτεί αμέτρητα έργα για σόλο βιολοντσέλο όπως θα δείτε και θα ακούσετε στην επόμενη σελίδα των διάσημων έργων.

 

 

 

Σύνολα μουσικής δωματίου: Το βιολοντσέλο είναι ένα από τα βασικά όργανα στις γνωστές μορφές μουσικής δωματίου όπως τρίο, κουαρτέτα, κουιντέτα και άλλα έργα μουσικής δωματίου που περιλαμβάνουν από δύο και πάνω μουσικούς. Έχουν γραφτεί πολλές σονάτες για βιολοντσέλο και πιάνο αλλά και διάσημα έργα για μουσική δωματίου βασισμένα μόνο σε αυτό το όργανο, με 6, 7, 8 μέχρι και 12 βιολοντσελίστες.

 

       

 

 

 

POP, ROCK, JAZZ, FOLKLORE κα: Στον αιώνα μας και κυρίως με την εμφάνιση των πρώτων ενισχυτικών το βιολοντσέλο κάνει την εμφάνιση του σε κάθε είδους μουσικής σε συγκροτήματα όπως Beatles, Pink Floyd, Beach Boys, Cher, Nirvana, Smashing Pumpkins, Aerosmith, Metallica κα. Υπάρχουν και συγκροτήματα που έχουν το βιολοντσέλο ως αποκλειστικό ή αναπόσπαστο μέρος των δισκογραφιών τους όπως οι Apocalyptica, Two Cellos και Piano Guys.

 

    

APOCALYPTICA                                   THE TWO CELLOS                                    PIANO GUYS                

 

 

ΔΙΑΣΗΜΑ ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟ 

 

Από τα πιο γνωστά έργα της Μπαρόκ εποχής είναι οι έξι σουίτες του Μπαχ για σόλο βιολοντσέλο. Τα έργα αυτά θεωρείται οτι γράφτηκαν απο τον Bach περιπου το 1717-1723. Οι σουίτες έχουν μεταγραφεί για πολλά όργανα, όπως για: βιολί, βιόλα, κοντραμπάσο, βιόλα ντα γκάμπα, μαντολίνο, πιάνο, μαρίμπα, κλασική κιθάρα, φλάουτο, ηλεκτρικό μπάσο, κόρνο, σαξόφωνο, κλαρινέτο, φαγκότο, τρομπέτα, τρομπόνι , ευφώνιο, τούμπα και γιουκαλίλι. Οι περισσότεροι διάσημοι τσελίστες έχουν ηχογραφήσει τις 6 σουίτες οπως: Pablo Casals, Pierre Fournier, Jacqueline Du Pre, Janos Starker, Mstislav Rostropovich, Yo-Yo Ma, Mischa Maisky, κα.

 

Το πιο γνωστό μέρος απο τις 6 αυτές σουίτες είναι το πρελούδιο της πρώτης σουίτας.

Bach 1st Suite - Prelude

 

Την κλασική περίοδο γράφτηκαν δύο διάσημα έργα (κονσέρτα) για σόλο βιολοντσέλο και ορχήστρα από τον Χάιδν. 

 

 

Haydn Cello Concert in C Major - Hauser

 

Ο Μπετόβεν έγραψε 5 σονάτες για τσέλο και πιάνο που θεωρούνται από τα πιό σημαντικά έργα του γιατί αναδεικνύουν ολοφάνερα τις τρείς περιόδους εξέλιξής του μεγάλου αυτού συνθέτη.

 

Beethoven Cello Sonatas

 

Την ρομαντική περίοδο το βιολοντσέλο είχε την τιμητική του. Γράφτηκαν πολλά κονσέρτα, αμέτρητα έργα και ακόμη και στις ορχήστρες πήρε πρωταγωνιστικό ρόλο χρησιμοποιώντας την γλυκιά αυτή χροιά που το χαρακτηρίζει. Διάσημα κονσέρτα μεταξύ άλλων είναι των: Dvorak, Brahms, Schumann, Elgar κα.

 

Dvorak Cello Concert in B minor - Rostropovich

 

Elgar Cello Concert in E minor - Du Pre

 

Στον 20ο αιώνα επίσης γράφτηκα πολλά γνωστά έργα από τους: Shostakovich, Britten, Prokofiev, Ligeti κα.

 

 Shostakovich Cello Concert in E-flat Major - Schiff