ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΩΔΕΙΑ

Τα μεγάλα ιδιωτικά Ωδεία είναι από τη φύση τους συντηρητικά. Ποτέ δεν πρωτοστάτησαν στην κατοχύρωση πτυχίων μη αναγνωρισμένων οργάνων που τα ίδια θεσμοθέτησαν τη διδασκαλία τους.  Πολύ αργά αποφάσισαν να εντάξουν μαθήματα παραδοσιακής μουσικής, ηλεκτρικών οργάνων κ.λπ. και για καθαρά εισπρακτικούς λόγους. Ωστόσο,  τα μεγάλα Ωδεία θα μπορούσαν να συμβιβαστούν με μια αναβάθμιση του ρόλου τους ως ΑΕΙ ή ΤΕΙ αρκεί να μη χάσουν τα παραρτήματα τους. Αυτό βέβαια όπως προαναφέρθηκε χωλαίνει στο σύνταγμα μας.

Να σημειώσουμε ότι οι καθηγητές μουσικής στα δημόσια σχολεία θεωρούνται πανεπιστημιακής εκπαίδευσης (ΠΕ) παρότι δεν διαθέτουν αντίστοιχο πτυχίο ΑΕΙ/ΤΕΙ, εντούτοις δεν μπορούν να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών. Το τελευταίο σημειώνεται για να καταδείξει ότι στην χώρα μας όλα μπορούν να γίνουν, αλλά … στο πόδι!

Συμπέρασμα 3^ο: Χωρίς αλλαγή του συντάγματος είναι εξαιρετικά δύσκολο να διευθετηθεί η υπάρχουσα κατάσταση στην ιδιωτική μουσική παιδεία. Η όποια πρόταση θα πρέπει να το λάβει σοβαρά υπόψη και να ζητήσει από την πολιτεία δέσμευση της αλλαγής αυτής σε μέλλοντα χρόνο, έστω και με ειδικό άρθρο/νομοθέτημα για τα Ωδεία.

Καλώς ή κακώς, το Κ.Ω.Θ. είναι το μόνο Ωδείο που νομικά μπορεί να αναβαθμιστεί/διαβαθμιστεί σήμερα.

Από την άλλη μεριά,  τα μικρά περιφερειακά ωδεία έχουν αναλάβει ρόλο δυσβάσταχτο. Έχουν αναλάβει να χορηγούν πτυχία και διπλώματα χωρίς υποδομές, συχνά με μη επαρκώς καταρτισμένο προσωπικό κ.λπ. Παράλληλα προσπαθούν να επιβιώσουν οικονομικά υπό πολύ αντίξοες συνθήκες. Το αποτέλεσμα είναι, για να το πούμε κομψά, να δίνουν πτυχία και διπλώματα που ενίοτε δεν ανταποκρίνονται στις τρέχουσες προδιαγραφές που ισχύουν σε διεθνές επίπεδο. Η παραπάνω διαπίστωση δεν είναι ο κανόνας, αλλά οι εξαιρέσεις δεν δικαιολογούνται. Ο ρόλος τους θα πρέπει να περιοριστεί σε προετοιμασία για τίτλους σπουδών (όπως σωστά προέβλεπε το Σ/Ν Μικρούτσικου). Αυτό θα ελάφρυνε την ευθύνη που συχνά δεν μπορούν να άρουν και θα έδινε στα περιφερειακά ωδεία αξιοπρεπή, σαφή και λειτουργικό ρόλο.

Συμπέρασμα 4^ο: Έστω και αν δεν υπήρχε συνταγματικό κώλυμα, δεν είναι δυνατόν, ούτε χρειάζεται να εξελιχθούν όλα τα Ωδεία σε ΑΕΙ/ΤΕΙ.

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Ας μην το κουράζουμε.

Ο περίφημος διάλογος για την παιδεία είναι μνημονιακή δέσμευση. Στην παρούσα φάση τις κυβερνήσεις δεν ενδιαφέρει η βελτίωση της παιδείας, αλλά η τρέχουσα επείγουσα γραπτή υποχρέωση. Δεν υπάρχει χρόνος και αυτό δυσκολεύει τα αιτήματά μας. Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει τις οδηγίες του ΟΟΣΑ. Πέρσι δημοσίευσα στον ιστότοπο του Μουσικού Παλλήνης μια περίληψη 10 σελίδων (από τις 169 σελίδες) της εν λόγω έκθεσης με τίτλο «Μνημόνιο 3 και εκπαίδευση»,  όπου περιγράφονται οι αλλαγές που καλείται να λάβει η Ελληνική Πολιτεία. Αν και η έκθεση από το 2011 ανασκευάστηκε, εκεί μπορείτε να δείτε τι περίπου θα συμβεί στην εκπαίδευση τα επόμενα χρόνια.

Ωστόσο πάντα υπάρχει χώρος για να προτείνουμε/πιέσουμε/ απαιτήσουμε αλλαγές που να είναι λογικές, εφαρμόσιμες και σχετικά χωρίς κόστος για το δημόσιο.

Στον διάλογο μέχρι στιγμής, εκτός από τις προτάσεις των τμημάτων Μουσικών Σπουδών ΑΕΙ (Α.Π.Θ. και Παν. Μακεδονίας) δημοσιεύτηκαν και οι προτάσεις της Ε.Ε.Μ.Ε (Ελληνική Ένωση για τη Μουσική Εκπαίδευση), η οποία ανελέητα επιτίθεται κατά των αποφοίτων ωδείων.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΑΕΙ/ΤΕΙ

Η πρόταση της Ε.Ε.Μ.Ε αναδεικνύει ένα ακόμη ενδογενές πρόβλημα της μουσικής μας κοινότητας. Τόσο το προσωπικό όσο και οι σύλλογοι αποφοίτων των Μουσικών Σχολών ΑΕΙ/ΤΕΙ σε τακτά χρονικά διαστήματα τονίζουν την ανάγκη αποκλεισμού των πτυχιούχων Ωδείων από διαγωνισμούς ΑΣΕΠ , διορισμούς ως αναπληρωτών καθηγητών κ.λπ.

Οι απόφοιτοι σχολών, ενεργώντας με αυτό τον τρόπο, αγνοούν ότι με τη συναίνεση και συνεργασία όλων, το εύρος των δραστηριοτήτων του κλάδου μας θα διευρυνθεί, θα καταδειχθεί ως απαραίτητο, θα πάψει η μουσική να είναι «τριτεύον μάθημα» ή «χόμπι», όπως άλλωστε ισχύει σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο, και επομένως θα απορροφηθεί το ένθεν και ένθεν ανθρώπινο δυναμικό της.

Συμπέρασμα 5^ο: Μια  πρόταση θα πρέπει να είναι εφικτή και όχι στενά συντεχνιακή. Θα πρέπει, επιπλέον, να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις αντιδράσεις και τα συμφέροντα όλων των μελών της μουσικής κοινότητας. Να είναι λογική και μαθητοκεντρική, να αποτελεί πρωτίστως συμφέρον για τη μουσική παιδεία και κατ’ επέκταση για όλους μας.

…ΚΑΙ ΜΕ ΤΑ ΠΤΥΧΙΑ ΜΑΣ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ;

Είναι πιθανώς το πλέον δυσεπίλυτο πρόβλημα! Η πρόταση του ΚΩΘ για αναγνώριση μόνο των δικών του προγενέστερων τίτλων είναι απαράδεκτη. Εφόσον όλοι οι τίτλοι έχουν δοθεί με τις προδιαγραφές που έχει θέσει το ΚΩΘ, θα πρέπει να διαβαθμιστούν  όλοι οι τίτλοι ή κανείς τίτλος. Το αιτιολογικό της άνισης  βαρύτητας/σοβαρότητας των ωδειακών μουσικών τίτλων, δηλαδή σε ποιο βαθμό και με ποια επιμέλεια η πολιτεία επέβλεπε τους τίτλους σπουδών των ωδείων, είναι και ήταν δικό της πρόβλημα. Η πολιτεία ήταν παρούσα στην απονομή τίτλων και όφειλε να επιβλέπει, επομένως όλοι οι αναγνωρισμένοι τίτλοι έχουν την ίδια βαρύτητα. Αυτό θα μπορούσε να διεκδικηθεί και με προσφυγή στο ΣτΕ σε περίπτωση διαβάθμισης παλαιότερων τίτλων μόνο του ΚΩΘ.

Η διαβάθμιση των μέχρι τώρα τίτλων θα πρέπει να αποτελέσει κεντρικό σημείο διεκδίκησης των αποφοίτων Ωδείων παρά τις όποιες δυσκολίες.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ως επίλογο σε αυτό το κείμενο προτείνω:

- Δημιουργία μέσω του TARστη σελίδα του στο Facebook(ή αλλού) πρωτοβουλίας για έκθεση συγκεκριμένων προτάσεων. Μια ομάδα από επιλεγμένους/καταξιωμένους μουσικούς θα καταγράψει, σταχυολογήσει, αξιοποιήσει και συντάξει ένα κείμενο προς ανάρτηση στον διάλογο με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.  Οι προτάσεις θα πρέπει να αποτελούνται από έκθεση της πρότασης και πολύ σύντομη αιτιολόγηση, χωρίς δυνατότητα διαλόγου.

Ο διάλογος θα μπορούσε να φιλοξενηθεί σε άλλο νήμα.

Προσωπικά, οι προτάσεις μου και αιτιολογήσεις τους θα μπορούσαν να είναι:

• Να διαβαθμιστεί το ΚΩΘ ως Ανώτερο ή Ανώτατο ίδρυμα και να ενταχθεί στο Υπ. Παιδείας.

Η πρόταση αυτή δεν θα αποτελέσει ιδιαίτερη καινοτομία στη μουσική εκπαίδευση. Ήδη απονέμονται τίτλοι ανώτατης σχολής με ειδίκευση σε μουσικά όργανα που διδάσκονται στο Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης και στο Πανεπιστήμιο Ιονίου.  Αποτελεί όμως μια αρχή για τη διαβάθμιση, ενώ είναι εφικτό και πραγματοποιήσιμο άμεσα. 

• Να δεσμευτεί η πολιτεία για μελλοντική ένταξη και άλλων ιδρυμάτων ως Ανώτερα ή Ανώτατα συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών στο πρότυπο και τις προδιαγραφές ένταξης του ΚΩΘ. Η εισαγωγή σπουδαστών θα πρέπει να αποδεσμευτεί από τη διαδικασία πανελληνίων εξετάσεων (στο πρότυπο της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών) ή να δεσμεύεται σε προκαθορισμένο μίνιμουμ (βάση) βαθμολογίας του απολυτηρίου Λυκείου.

Η πρόσφατη πρόταση του Κ.Ω.Θ ως προς την «ανωτατοποίηση» του Ωδείο Αθηνών που είναι Ν.Π.Ι.Δ. θα βρει σίγουρα αντίθετο το ΣτΕ.

• Να διαβαθμιστούν οι μέχρι τώρα αποκτηθέντες ωδειακοί τίτλοι.

Η πρόταση του φίλου και συναδέλφου Ν. Παναγιωτίδη με βρίσκει σύμφωνο. Η διαβάθμιση διπλωμάτων ως ανώτερα (επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης 5) είναι η  πιο ενδεδειγμένη, θα μετριάσει την αντίθεση συμφερόντων άλλων κατηγοριών πτυχιούχων,  ενώ παράλληλα δεν αποκλείει τη διαβάθμιση της σε επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης 7 όταν ο κάτοχος λάβει μεταπτυχιακό τίτλο. Θεωρώ λογική την αποδοχή υποχρέωσης για παρακολούθηση εξαμήνου/ων παιδαγωγικών μαθημάτων σε σχολές πριν την κτήση. Αυτό θα προσμετρηθεί θετικά από τους αποφοίτους ΑΕΙ αφού αποτελεί το βασικό τους επιχείρημα. Τέλος, οι διπλωματικές/πτυχιακές εξετάσεις που διενεργήθηκαν στα ωδεία θα πρέπει να θεωρηθούν ως πτυχιακή εργασία και θα πρέπει να αποκλειστεί η  επανάληψή τους.

• Άμεση αναγνώριση ωδειακών τίτλων σπουδών για τα μη αναγνωρισμένα από το Υπ. Πολιτισμού μουσικά όργανα.

Ασχέτως των προβλημάτων διαβάθμισης δεν πρέπει να λείπει από τις προτάσεις η αναγνώριση των αδικημένων οργάνων, όπως είναι τα λαϊκά και παραδοσιακά όργανα, τα ηλεκτρικά όργανα, καθώς και τα  ακορντεόν, φλάουτο με ράμφος κ.λπ.

Σταύρος Κατηρτζόγλου

---

 

ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

 

ΥΛΙΚΑ

• 1 κιλό καλής ποιότητας αλεύρι για όλες τις χρήσεις κοσκινισμένο
• 3 αυγά ( + 1 για το τέλος) – 350γρ. ζάχαρη – 1 πρέζα αλάτι – 80γρ. μαγιά νοπή
• 125γρ. βούτυρο και 125γρ. βιτάμ λιωμένα – 1 ποτήρι γάλα – 1 κ.γ. μαχλέπι
• 1 φακελλάκι μαστίχα χίου σε σκόνη (10γρ.)

ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Διαλύουμε την μαγιά στο χλιαρό γάλα – το γάλα πιο πολύ προς το κρύο παρά προς το ζεστό- και τ΄ανακατεύουμε με το μισό κιλό αλεύρι. Σκεπάζουμε και το βάζουμε στο φούρνο στους 50 βαθμούς να φουσκώσει μέχρι να διπλασιαστεί. Αν ο φούρνος σας είναι πολύ δυνατός, τότε βάλτε το στους 40.

Ενδιάμεσα σε μία λεκάνη ανακατεύουμε το υπόλοιπο αλεύρι, τη ζάχαρη, το αλάτι, το μαχλέπι, την μαστίχα και τα 3 αυγά. Τέλος  κάνουμε μία τρύπα στη μέση και βάζουμε το αλεύρι που έχει στο μεταξύ φουσκώσει.

Ζυμώνουμε κυκλικά, από έξω προς τα μέσα μέχρι να αναμιχθούν καλά τα υλικά και μετά αρχίζουμε να προσθέτουμε λίγο- λίγο το λιωμένο βούτυρο, ζυμώνοντας πάντα κυκλικά.

Πρέπει να έχει απορροφηθεί το πρώτο βούτυρο που βάλαμε πρίν προσθέσουμε το άλλο.

Αφού τελειώσει αυτή η διαδικασία και μπεί έτσι όλο το βούτυρο, σταματάμε το ζύμωμα, σκεπάζουμε με μία υγρή πετσέτα και  βάζουμε πάλι  τη ζύμη στο φούρνο να φουσκώσει μέχρι να διπλασιαστεί.

Στο μεταξύ 2 ταψάκια των 23-24cm τα βουτυρώνουμε και τα αλευρώνουμε για να τάχουμε έτοιμα. Αφού φουσκώσει λοιπόν η ζύμη, πλάθουμε τις βασιλόπιτες, τις αλοίφουμε με αυγό και ρίχνουμε από πάνω μαυροκούκι η σουσάμι η αμύγδαλα.

Τις ψήνουμε στους 175 βαθμούς στην αντίσταση –πάνω, κάτω- και όχι στον αέρα, για 40 περίπου λεπτά ανάλογα με τον φούρνο. 

Καλό είναι να έχουμε κλείσει την πόρτα της κουζίνας για να μένει ζεστός ο χώρος ώστε όταν περιμένει η 2^η βασιλόπιτα να ψηθεί να μη ξεφουσκώσει. Κρατήστε την κοντά στον φούρνο που βγάζει ζέστη.

Η Βασιλόπιτα δεν θέλει πολύ ζύμωμα για να έχει τις ίνες και να μη βγεί σαν κέϊκ.

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΟΦΑΓΩΤΕΣ

Η παραδοσιακή αυτή συνταγή είναι από μία Ελληνίδα αρχόντισσα της Πόλης.

Επιμέλεια : Ιωάννα Χαρατσάρη, καθηγήτρια πιάνου

 

---

Διαβάστε το άρθρο εδώ

 

---

Μονόλογος αντί διαλόγου;  Ίσως

Ένα κείμενο απευθυνόμενο σε όσους αγαπούν ετούτο το σχολείο.

Συνάδελφοι και συναδέλφισσες, στις 6 Δεκεμβρίου 2014 συνέταξα ένα κείμενο με θέμα  «Ρυθμός - αρρυθμία - ευρυθμία» και σας το κοινοποίησα μέσα από το διαδίκτυο. Το παραθέτω πιο κάτω. Όσοι το γνωρίζετε αγνοήστε το.

Με τ’ ακόλουθα θέλω να σταθώ ξανά στο ίδιο θέμα και να θίξω και κάποια άλλα που αφορούν τη Σχολική μας Μονάδα, όπως είναι οι μουσικές εκδηλώσεις, οι κατάλογοι μαθητών και η πρωινή συγκέντρωση.

Σήμερα αναγκάζομαι να θέσω κάποιες παρατηρήσεις μου, που ίσως τις αξιολογήσουμε και προτείνουμε για τα θέματα αυτά λύσεις. 

M’ αυτή την «αρρυθμία», που σας παρουσίασα την 6^η  Δεκεμβρίου, «κατορθώσαμε», αφ’ ενός να έχουμε όλη την α΄ τάξη γυμνασίου «άναρχη» κι αφ’ ετέρου να «χαλάσουμε» και συνεπείς μαθητές μας από τη β΄ και γ΄ τάξη.

(Το γεγονός αυτό, αφ’ ενός δεν μου επέτρεψε να ολοκληρώσω ενότητες για τη σφαιρική γνώση των εικαστικών, αφ’ ετέρου μου στέρησε τη δυνατότητα να πάω κοντά σε κάποιους μαθητές που δεν είχαν τη δυνατότητα να κατανοήσουν άμεσα έννοιες εικαστικές και τις εφαρμογές τους.

Στα τελευταία μαθήματα κάθε χρονιάς, σε όλες τις τάξεις, προσπαθώ να κάνω μια αναφορά των εικαστικών σε σχέση με τις άλλες μορφές τέχνης, αλλά και για τις εφαρμογές τους στην ίδια μας τη ζωή. Μέχρι τώρα (είμαι σ’ αυτό το Σχολείο από το 1991) δεν έτυχε ούτε μια φορά, ακόμα και σ' ένα περσινό άτακτο τμήμα της α΄ τάξης, να συμβεί αυτό που συνέβη την φετινή σχολική χρονιά. Φέτος δεν κατόρθωσα να κάνω καμιά ολοκληρωμένη αναφορά σε κανένα τμήμα).

Ποιος μπορεί να ευχαριστηθεί ένα τέτοιο μάθημα;

Μουσικές εκδηλώσεις.

Πέρσι, στην τελευταία συνεδρίαση του Συλλόγου Διδασκόντων του Γυμνασίου, με αφορμή την αναφορά που έγινε σχετικά με τον εορτασμό των 25χρονων του σχολείου μας και για το χάσιμο χρόνου μαθημάτων από τις πρόβες και τις εκδηλώσεις αυτές, ακούστηκε από το Διευθυντή η φράση «… τις μουσικές εκδηλώσεις πρέπει να τις οργανώνουμε καλλίτερα, θα το δούμε το Σεπτέμβρη …».  Τον Σεπτέμβρη δεν έγινε καμία αναφορά γι’ αυτό το θέμα. Και φέτος, από το πλήθος των μουσικών εκδηλώσεων, συνεχίστηκε η ίδια και χειρότερη κατάσταση.

Παρατηρήθηκε:

• Μαθητές ν’ απουσιάζουν χωρίς να ενημερώνει κανένας τον καθηγητή, που εκείνη την ώρα είχε μάθημα, απλώς κάποιοι μαθητές έλεγαν είναι σε πρόβα.
• Μια κατάσταση που υπήρχε στο απουσιολόγιο  για να μας ενημερώνει ότι αυτοί οι μαθητές θα είναι σε πρόβα, χωρίς να μας έχει ρωτήσει κανένας.
• Περιπτώσεις όπου δεν ήξερε κανένας που βρίσκονται οι απόντες μαθητές κι έπρεπε να τους ψάξουμε.

Όλη αυτή η κατάσταση μας δημιούργησε μεγάλη αναστάτωση σε όσους από εμάς είχαμε προγραμματίσει και θέλαμε να κάνουμε σωστά το μάθημά μας.

Το χάσιμο χρόνου από την ώρα του μαθήματος είναι σε βάρος της μάθησης κι αργότερα ο μαθητής θα χρειαστεί πολλαπλάσιο χρόνο για την  αναπλήρωσή της.

• Οι χρόνοι που έγιναν κάποιες απ’ αυτές τις μουσικές εκδηλώσεις ………….
• Η «αγένεια-ασέβεια» της ομάδας η οποία συμμετείχε στο πρώτο μέρος της μουσικής εκδήλωσης, που με την αποχώρησή της με τους συνοδούς άφηνε την ομάδα του δεύτερου μέρους της εκδήλωσης να έχει θεατές μόνο τους γονείς τους.

Αιτία, όπως γνωρίζουμε όλοι, υπήρχε.

          Έτσι θα διαπαιδαγωγούμε τους αυριανούς πολίτες - μουσικούς θεατές;

Κατάλογοι μαθητών.

Τα τελευταία χρόνια οι καταστάσεις των καταλόγων των μαθητών, που μας διανέμονται, γράφονται με κεφαλαία γράμματα. Στα κεφαλαία γράμματα δεν μπαίνει τόνος, κάποια επώνυμα τονίζονται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή, αλλά κι άλλα επειδή προήλθαν από παρατσούκλια ή επαγγέλματα και τονίζονται διαφορετικά, δηλαδή,  έχουν το δικό τους τονισμό.

Η πρώτη εικόνα της ανάγνωσης του επώνυμου μένει έντονη κι αν είναι λάθος τονισμένη θ’ αργήσει ν’ αλλάξει. Το πρόβλημα είναι ότι κάποιοι-ες μαθητές-τριες, απ’ αυτόν τον παρατονισμό, γίνονται θύματα έντονου πειράγματος.

Δεν συμφωνώ με την άποψη που κάποιοι προβάλουν ότι οι ταυτότητες και τα διαβατήρια είναι με κεφαλαία γράμματα ή ότι τόσες γλώσσες άλλων κρατών δεν έχουν τόνους, εκεί έχουν τους κανόνες τους. Η δική μας γλώσσα έχει τόνους και τους δικούς της κανόνες και οι φιλόλογοί μας πασχίζουν γι’ αυτή τη γλώσσα.

Είναι τελείως διαφορετικό μ’ εμάς που είμαστε με ολόκληρη την ομάδα του τμήματος (25 μαθητές), απ’ ότι να βρίσκεται κανείς μ’ ένα άτομο απέναντί του. Στη δεύτερη περίπτωση ο παρατονισμός και να γίνει θα διορθωθεί αμέσως.

Τι είναι αυτό το «Μάη» σκουλ; Δεν θα μπορούσαμε να έχουμε και έναν Απρίλη σκουλ ή έναν Ιούνη σκουλ; Τι είναι, τέλος πάντων, αυτό το σκουλ* στην ελληνική γλώσσα; «Σύστημα» σου λέει! «Αυτά τα συστήματα μας φάγανε». Από εκεί δικαιολογούν και τα κεφαλαία γράμματα; το «σύστημα» το απαιτεί; 

Πρωινή συγκέντρωση

Η καλή μέρα από το πρωί φαίνεται, λέει μια παροιμία, κι αν πάρουμε την δική μας περίπτωση, από την πρωινή συγκέντρωση.

Αυτό το «μπουλούκι» της πρωινής συγκέντρωσης, όποτε γίνεται, με κάποιον καθηγητή από μπροστά να προσπαθεί φωνάζοντας δυνατά να τους επιβάλει την ησυχία και άλλους τέσσερις-πέντε από πίσω να προσπαθούν το ίδιο! Προσωπικά, μου θυμίζει «στρούγκα». (εικόνα).

Δεν είναι απαραίτητο να πάμε στην παλιά εποχή, όπως φοβούνται κάποιοι, όπου ο διευθυντής έφτανε στην πρωινή συγκέντρωση με συνοδεία άλλων καθηγητών κι έπρεπε να του «αποδώσουν τιμές», υπάρχει και η ενδιάμεση λύση.

Η  εικόνα αυτού του «μπουλουκιού» συνεχίζεται:

• Στο κυλικείο, που δεν κρατείται  σειρά προτεραιότητας. Ο ισχυρότερος, σε σώμα και φωνή, αγνοεί τους πριν απ’ αυτόν «αδύναμους».
• Στις μεγάλες-πολυπληθείς ομάδες, όπως είναι οι χορωδίες, όπου οι συνάδελφοι πασχίζουν, για αρκετό χρονικό διάστημα, να τους βάλουν σε μια τάξη ανάλογη με τις απαιτήσεις του μαθήματος.
• Στην προσέλευση στον χώρο των εκδηλώσεων, όπου συνάδελφοι πρέπει να κάνουν συνέχεια τον «χωροφύλακα».

Συνάδελφοι και συναδέλφισσες, αυτή την κατάσταση δεν την θέλουν ούτε οι μαθητές μας, αλλά από μόνοι τους δεν μπορούν να κάνουν τίποτε.

Τρόποι αντιμετώπισης και λύσεις υπάρχουν, ας το συζητήσουμε.

   

Εδώ και αρκετά χρόνια δεν γίνονται συγκλήσεις Συλλόγων Διδασκόντων για θέματα που αφορούν την ομαλή-βέλτιστη λειτουργίατης Σχολικής μας Μονάδας.

Με αφορμή την επιλογή των νέων διευθυντών-διευθυντριών, νομίζω πως θα ήταν σωστό, οι νέοι διευθυντές της Σχολικής μας Μονάδας, για θέματα που αφορούν την ομαλή-βέλτιστη λειτουργία της, να μη αποφασίζουν μόνοι τους, όπως συνέβαινε τα τελευταία χρόνια, αλλά  να συναποφασίζουν με το σύλλογο διδασκόντων. Ας το λάβουμε υπόψη μας.

Πιστεύω πως θα μπορούσαμε, τώρα πριν το κλείσιμο της σχολικής χρονιάς, να βρεθούμε, να «συνέλθουμε», και να βρούμε λύσεις. Εκτός κι αν είμαστε ανίκανοι.

Παλλήνη 6^η  Ιουνίου 2015   

Νίκος Γιαννάκης

Αυτά μέχρι εδώ.

Το «σύστημα», σιγά-σιγά από το 1995 και μετά, απαξίωσε το μάθημα των Εικαστικών και με τον καιρό κατάργησε την Ιστορία της Τέχνης, σ’ αυτό το σχολείο.

Θα τολμήσω να τονίσω τ’ ακόλουθα:

Μεγαλώνουμε και μαθαίνουμε με εικόνες, παρατηρώντας και μιμούμενοι, από τη μικρή ηλικία, τους γονείς, τ’ αδέρφια μας, τους γύρω μας, την κοινωνική ομάδα που ζούμε κ.λ.π.

Η λογοτεχνία, με τις διάφορες μορφές της, μέσα από το συμβατό λόγο του αλφάβητου, περιγράφει εικόνες.

Τα μαθηματικά, τη φυσική, τη χημεία κι όποιο άλλο μάθημα, αν δεν τα κάνουμε εικόνες δεν θα τα μάθουμε ποτέ, εννοώ την περιγραφή και την ροή της εξέλιξής τους.

Η μουσική κι αυτή είναι εικόνα-εικόνες, άκρως συγκεκριμένες και υποκειμενικές για τον καθένα μας. Οι εικόνες αυτές είναι ανάλογες με τις γνώσεις μας μέσα απ’ την οπτικοακουστική εμπειρία στην πορεία της ζωής μας και από τις θεωρίες της μουσικής. Η σκηνική θέση του μουσικού, στη μουσική σκηνή, είναι η εικόνα του απέναντι στους θεατές. Η μουσική σύνθεση και η ερμηνεία ενός μουσικού έργου είναι επίσης εικόνες.

Το θέατρο, ο κινηματογράφος, η καθημερινότητά μας είναι εικόνες.

Τα εικαστικά έχουν την ίδια ρίζα με την εικόνα, από το αρχαίο ρήμα είκω, που σήμαινε μοιάζω. Η εικόνα είναι αυτό που μοιάζει με κάτι που γνωρίζουμε είτε από τις εμπειρίες της ζωής μας μέσα από πραγματικά γεγονότα, είτε από συνθέσεις ή και περιγραφές άλλων.

Από την εικόνα–εικόνες ο άνθρωπος θέλει, κατά κανόνα, να ευχαριστιέται.

Στο μάθημα των εικαστικών μαθαίνουμε τους κανόνες που διέπουν μια εικόνα, όποιας μορφής και να είναι, ώστε η εικόνα αυτή ν’ αρέσει. Μαθαίνουμε τα γιατί έτσι; Μαθαίνουμε επίσης τρόπους να παρατηρούμε, να οργανώνουμε την παρατήρησή μας, παίρνοντας ως μέτρο τις ανθρώπινες ανάγκες. Η οργάνωση της παρατήρησης (το να μαθαίνουμε να παρατηρούμε) είναι ένα απ’ τα σημαντικότερα στοιχεία για τη μάθηση και την έρευνα.

Η Ιστορία της Τέχνης  αναφέρεται σε ότι καλύτερο έχει ν’ αναδείξει η ανθρωπότητα από την εποχή των σπηλαίων μέχρι σήμερα, είναι ιστορία πολιτισμών. Εκτός από τα ιστορικά στοιχεία που αφορούν  τα εικαστικά έργα και την αισθητική ανάλυσή τους, καταγράφει τις συνθήκες που συνετέλεσαν σ’ αυτή τη δημιουργία, του κάθε πολιτισμού, δηλαδή στοιχεία φιλοσοφικά, κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά, οικονομικά, συγκριτικές μελέτες, κατασκευαστικά προβλήματα της αρχιτεκτονικής, και ειδικές ασκήσεις εμπέδωσης των εικαστικών εννοιών.

Στην ιστορία της μουσικής έχουμε περιόδους που η εξέλιξή της συνυπάρχει με την εξέλιξη των εικαστικών τεχνών, όπως Προαναγεννησιακή, Αναγεννησιακή, Μπαρόκ κ.ο.κ. Το μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης δεν είναι απαραίτητο μόνο για τη γενική παιδεία, αλλά κυρίως, όπως στην προκειμένη περίπτωση για την ειδική. Μέσα από το συσχετισμό των τεχνών και την ιστορίας τους, μπορεί ο μαθητής να έχει μια σφαιρική γνώση γι’ αυτές, για τη σημασία της καλλιτεχνικής έκφρασης και επιπλέον για να μάθει τι συνέβαλλε και αναπτύχθηκαν ή αδράνησαν οι τέχνες στις αντίστοιχες περιόδους.

Από παλιά, από τα τέλη του 19^ου και κατά τον 20^ο αιώνα καλλιτέχνες με διακηρύξεις προσπάθησαν να καταδείξουν, με σαφήνεια και καθαρότητα, ότι οι νόμοι που διέπουν μια καλλιτεχνική δημιουργία είναι κοινοί για όλες τις μορφές της και ότι υπάρχει αδιάρρηκτη ενότητα ανάμεσα στα διάφορα είδη τεχνών παρά τη φαινομενική τους ανεξαρτησία.

Αναμφισβήτητο παράδειγμα είναι οι προσπάθειες εφαρμογής των χρωματικών κανόνων στη μουσική σύνθεση από τους μουσικούς Γιόζεφ Ματθίας Χάουερ και Άρνολντ Σαίνμπεργκ αλλά και μια πλειάδα εικαστικών καλλιτεχνών με εικαστικές συνθέσεις (πίνακες ζωγραφικής), έχοντας ως βάση μουσικές συγχορδίες και συνθέσεις όπως ήταν ο Ίτεν, Βαντογκερλόο, Σεβερίνι, Καντίνσκυ, Κλέε, και πηγαίνοντας προς τα πίσω μέχρι τους αναγεννησιακούς Αλμπέρτι, Μπρουνελέσκι, Βερόκιο αλλά και άλλους κατά καιρούς. Ακόμα οι πρωτοποριακοί πειραματισμοί στη Σχολή Μπαουχάουζ, όπου ο ζωγράφος-γλύπτης και χορογράφος Όσκαρ Σλέμμερ εισήγαγε την θεωρία του χρώματος και του σχήματος στην τέχνη του χορού.

 Ακλόνητο παράδειγμα αποτελεί η συνύπαρξη-σύμπραξη τόσων τεχνών στο θέατρο και τον κινηματογράφο, για το καλλίτερο αποτέλεσμα. Φυσικά δεν εννοώ αυτό το φωτιστικό κινητικό παιγνίδι που γίνεται σήμερα σε διάφορες μουσικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ όπου κυριαρχεί η έντονη φωτιστική χρωματική κινητικότητα και χάνεται η υπόθεση της παράστασης, εδώ λείπει το μέτρο.

Προσωπικά ήθελα και θέλω οι μαθητές και οι μαθήτριές μας να γίνουν καλλίτεροι από εμάς και μέσα από τα ερεθίσματα της πολυμόρφωσης και τους συσχετισμούς των τεχνών και των επιστημών οι μαθητές και μαθήτριές μας να μπορούν να επιλέξουν αυτό που αγαπούν και τους ταιριάζει, για να περάσουν καλά στη ζωή τους και να δημιουργήσουν «σωστά» κι ευχάριστα για όλους μας.

Σ’ αυτό το Σχολείο υπάρχουν μυαλά που μπορούν να δημιουργήσουν ποικιλότροπα, αρκεί να τους δώσουμε την δυνατότητα και την πληροφόρηση.

    

Η αναφορά μου αυτή γίνεται μήπως κάποιοι καταλάβουν την αξία και την ανάγκη των μαθημάτων των Εικαστικών, της Ιστορίας της Τέχνης  αλλά και του Χορού-κίνησης, έστω μόνο για τις ανάγκες της μουσικής. Η δικαιολογία για την απαξίωση και την κατάργησή τους, κατά την άποψή μου, είναι μόνο η ΑΓΝΟΙΑ.

Εμείς, εδώ, δεν μπορούμε  να δώσουμε λύσεις, αλλά άλλοι. Θα βρεθούν; Ίσως !

Ρυθμός - αρρυθμία - ευρυθμία

Γιατί αρρυθμία σ’ ένα μουσικό σχολείο;

Ο ρυθμός είναι ένα απαραίτητο στοιχείο της μουσικής, αλλά και της ίδιας της ζωής μας. Είναι ένα από τα στοιχεία εκείνα που μας κάνει ν’ απολαμβάνομε και να ευχαριστιόμαστε την καθημερινότητά μας.

Αν ανοίξει κάποιος ένα οποιοδήποτε λεξικό στη λέξη ρυθμός, θα βρει να διαβάσει διάφορα για τη λέξη αυτή. Γενικά, θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι η επανάληψη της τακτικότητας. Για να μη σας γίνω βαρετός, θα μείνω στα παρακάτω παραδείγματα:

Η ιστορία της αρχιτεκτονικής λέγεται και ρυθμολογία, γιατί στα αρχιτεκτονήματα επαναλαμβάνονται τ’ αρχιτεκτονικά μοτίβα, σχήματα από παράθυρα, πόρτες, κολόνες, κενά, γείσα, ακροκέραμα στις σκεπές, σκάλες, κάγκελα κ.ά. ως προς την όψη, αλλά και τα μεγέθη ως προς τη λειτουργικότητα και άνεση των χώρων χρήσης. 

Ο ρυθμός του χρόνου αποτυπώνεται μέσα μας. Ο μουσικός δεν χρησιμοποιεί τον μετρονόμο συνέχεια, για να έχει το ρυθμό στο μουσικό του έργο. Ο ρυθμός μένει στη μνήμη του και επανέρχεται, όταν έρθει η ώρα του, για το κάθε μουσικό κομμάτι-έργο. Εμείς, ως ακροατές-θεατές, μαζί με τ’ άλλα μουσικά στοιχεία, ευχαριστιόμαστε-απολαμβάνομε το μουσικό έργο απ’ το ρυθμό του.

Αν κατέβουμε ή ανέβουμε μια σκάλα, που έχει ίδια σκαλιά σε μέγεθος, θα παρατηρήσουμε ότι αν χρησιμοποιήσουμε τα τρία-τέσσερα πρώτα σκαλιά, αποκτάμε το ρυθμό των μεγεθών και της κίνησης και μετά κατεβαίνουμε ή ανεβαίνουμε το υπόλοιπο της σκάλας με άνεση, ακόμα κι αν, στην ακραία περίπτωση, κλείσουμε τα μάτια μας. Ενώ, αντίθετα, αν είναι να κατέβουμε ή ν’ ανέβουμε μια σκάλα, που έχει διαφορετικά σκαλιά σε πλάτος και ύψος, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σε όλο το κατέβασμα ή ανέβασμά της, θα πρέπει να προσέχουμε. Η λέξη προσοχή σημαίνει ένταση-κούραση. (θυμηθείτε, παλιά, τη γυμναστική ή όσοι πήγατε στο στρατό, τις «αναφορές»).

 Έκανα την αναφορά στα παραπάνω θέματα ρυθμού, (θα μπορούσα ν’ αναφέρω κι άλλα παραδείγματα απ’ την καθημερινότητά μας για το ρυθμό), για να σταθώ στην αρρυθμία του ωρολογίου προγράμματος του σχολείου μας.

Με το συγκεκριμένο ωρολόγιο πρόγραμμα λειτουργίας του σχολείου μας, που εφαρμόζεται τα τελευταία χρόνια, παρατηρούνται τα ακόλουθα:

1^ον.

• Διαφορετικός χρόνος μαθήματος.

Άλλος χρόνος το πρωί, άλλος ενδιάμεσα της ημέρας, άλλος τις τελευταίες ώρες, άλλος Τρίτη και Πέμπτη και άλλος Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή.

• Διαφορετικός χρόνος διαλείμματος.

Δεν υπάρχει διάλειμμα μεταξύ 1^ης και 2^ης ώρας σε όλες τις μέρες της εβδομάδας, καθώς και μεταξύ 8^ης και 9^ης ώρας της Τρίτης και της Πέμπτης.

Υπάρχουν 5λεπτα, 10λεπτα διαλείμματα και ένα 15λεπτο διάλειμμα.

2^ον.

• Οι μαθητές έχουν ως μέτρο το 5λεπτο διάλειμμα, γιατί αυτό κυριαρχεί. Ο χρόνος είναι πολύ λίγος για τις ανάγκες και τις λειτουργίες του διαλείμματος, γι’ αυτόν τον κτιριακό χώρο του σχολείου μας, με αποτέλεσμα να  χρησιμοποιούν (κλέβουν) χρόνο, αφού χτυπήσει το κουδούνι για μέσα, απ’ την επόμενη διδακτική ώρα είτε αναγκαστικά είτε ηθελημένα.

• Αρκετοί μαθητές, από διάφορες τάξεις, μεταξύ των ωρών που δεν υπάρχει διάλειμμα - αναφέρομαι στον δικό μου χώρο - φέρνουν τα πράγματά τους στο εργαστήριο και βγαίνουν έξω. Στην παρατήρησή μου «Γιατί βγαίνετε έξω;» η απάντησή τους είναι «Δεν χτύπησε το κουδούνι για μέσα κύριε!».

 Αλλά και σε περιπτώσεις που παιδιά είναι στην αυλή, στο κυλικείο, στην παρατήρησή μου «Γιατί δεν είστε στην τάξη σας;», η απάντησή τους κι εδώ είναι η ίδια «Δεν χτύπησε το κουδούνι για μέσα κύριε!».

Τα παιδιά έχουν ως μέτρο το χρόνο του  διαλείμματος, δηλαδή χτυπάει το κουδούνι για έξω και μετά για μέσα.

• Παρατηρείται μαθητές να βγαίνουν από την αίθουσά τους ώσπου να έρθει ο καθηγητής τους, γιατί χρειάζεται χρόνος να μετακινηθεί από τη μια μεριά του σχολείου στην άλλη. Η φασαρία τους δεν αφήνει ήσυχους τους διπλανούς.

• Παρατηρείται μαθητές, που έχουν ατομικό μάθημα, ν’ αργοπορούν να έρθουν στο επόμενο μάθημα. Οι λόγοι ποικίλλουν. Ένας απ’ αυτούς είναι ο χρόνος μετακίνησης από τις αίθουσες των ατομικών μαθημάτων, έτσι όπως είναι διασκορπισμένες, και σε κάποιες από αυτές δεν ακούγεται το κουδούνι. Κάποιοι συνάδελφοι χρησιμοποιούν (κλέβουν) χρόνο για να ολοκληρώσουν το μάθημά τους. Υπάρχει και η περίπτωση που κάποιοι μαθητές περνάνε από το κυλικείο ή από οπουδήποτε αλλού, αφού δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου.

• Παρατηρείται, επίσης, ενώ έχουν μπει οι μαθητές στην αίθουσα, να συνεχίζουν να μιλούν μεταξύ τους και πρέπει ο καθηγητής να βάλει τις φωνές (φωνάρες) για να κάνουν ησυχία και ν’ αρχίσει το μάθημα ή να συνεχίζουν να μιλούν μεταξύ τους ακόμα και κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

• Παρατηρείται μαθητές να έχουν πάρει άδεια, από τον καθηγητή τους,  να πάνε στην τουαλέτα και τους βρίσκεις αλλού, ακόμα και για τσιγαράκι, αφού εκείνη τη στιγμή δεν ελέγχει κανένας. 

• Στο 10λεπτο και στο 15λεπτο διάλειμμα παρατηρείται το ίδιο ακριβώς, με το χτύπημα του κουδουνιού για μέσα, να  χρησιμοποιούν (κλέβουν), από συνήθεια,  οι μαθητές τον ίδιο χρόνο από την επόμενη ώρα, όπως και στο 5λεπτο διάλειμμα.

Το διάλειμμα είναι παιδαγωγικό μέσο.

• Είναι ο χρόνος που ο μαθητής θα χρειαστεί για ν’ απαλλαγεί από το προηγούμενο μάθημα και να σκεφτεί το επόμενο.
• Είναι ο χρόνος που ο μαθητής θα χρειαστεί να πάει στην τουαλέτα, αλλιώς θα σου ζητήσει να πάει κατά την ώρα του μαθήματος.
• Είναι ο χρόνος που ο μαθητής θα χρειαστεί να φάει κάτι, αλλιώς θα σου ζητήσει να φάει την ώρα του μαθήματος.          
• Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο μαθητής να συζητήσει με τους συμμαθητές του, αλλιώς τη συζήτηση αυτή θα την κάνει στην αίθουσα την ώρα του μαθήματος.
• Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ο μαθητής να ρωτήσει κάτι τον καθηγητή του, γιατί δεν πρόλαβε, για διάφορους λόγους,  να ρωτήσει στην ώρα του μαθήματος, για κάτι που δεν κατάλαβε.

Αλλιώς, γενικά, χάνεται χρόνος από την ώρα του μαθήματος.

Ο χρόνος χρήσης (κλοπής) από την επόμενη ώρα ποικίλλει από 5 λεπτά, στην καλύτερη περίπτωση, ως και 10 λεπτά της ώρας, αλλά και σε παραπάνω, όπως είναι στην περίπτωση των ατομικών μαθημάτων. Το μάθημά μου με το γ1, τελευταία ώρα της Τρίτης, μέχρι σήμερα είχε διάρκεια μεταξύ 25 και  18 λεπτών (χρονομετρημένη διάρκεια).

Συναδέλφισσες συνάδελφοι.

Ο ρυθμός του χρόνου αποτυπώνεται μέσα μας.

Ο ανθρώπινος οργανισμός, καταπώς λένε οι ειδικοί, για να μην υποφέρει και «τρελαθεί», φροντίζει, όσο μπορεί, ν’ αποσύρει από την άμεση μνήμη και την άμεση λειτουργικότητα ό,τι τον ενοχλεί. Το ίδιο κάνουν και οι μαθητές μας.

Εμείς φροντίσαμε, μ’ αυτό το ωρολόγιο πρόγραμμα λειτουργίας, ν’ ανεβοκατεβαίνουμε τη σκάλα με τα διαφορετικού μεγέθους σκαλιά, να δημιουργήσουμε αρρυθμία, σ’ ένα σχολείο που ο ρυθμός είναι αναγκαίος, περισσότερο από κάθε άλλο σχολείο.

Κατορθώσαμε να φτιάξουμε ένα άναρχο σχολείο, να μη μπορούν οι μαθητές μας να καταλάβουν τη διαφορά του μαθήματος από το διάλειμμα.

Μη μου πείτε ότι και σ’ άλλα σχολεία, όποιο όνομα κι αν έχουν, έχουν «αλλαγή» ώρας κλπ. Το σχολείο μας δεν είναι σαν τ’ άλλα σχολεία.  

Από καιρό θέτω το συγκεκριμένο θέμα (γραπτά προς τη Διεύθυνση του Γυμνασίου από τον Σεπτέμβριο του 2005 πριν αρχίσουν τα μαθήματα).

Για να έχουμε ένα συγκριτικό στοιχείο μεταξύ μαθήματος και διαλείμματος παραθέτω τα ακόλουθα: Στο έγγραφο της απόφασης της ίδρυσης του Πειραματικού Μουσικού Γυμνασίου προέβλεπε 5 ώρες και 20 λεπτά για διδασκαλία και 2 ώρες και 45 λεπτά για διαλείμματα και φαγητό. Στο σημερινό πρόγραμμα τις ημέρες Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή έχουμε 5 ώρες και 55 λεπτά για διδασκαλία και 50 λεπτά για διαλείμματα, την Τρίτη και Πέμπτη 6 ώρες και 30 λεπτά  για διδασκαλία και 45 λεπτά για διαλείμματα. 

Νομίζω πως είναι καιρός ν’ αποβάλουμε δια παντός από το Σχολείο μας την αρρυθμία, για λόγους «ανάρμοστης συμπεριφοράς της», και να εδραιώσουμε το ρυθμό - την ευρυθμία.

Μια σύγκληση συλλόγων διδασκόντων γυμνάσιου και λυκείου, με το συγκεκριμένο θέμα, νομίζω ότι θα έλυνε το πρόβλημα. Εκεί η καθεμιά κι ο καθένας από εμάς ν’ αναλάβουμε την ευθύνη μας.

Παλλήνη, 6 Δεκεμβρίου 2014

Νίκος Γιαννάκης

 

 

---

Μερικές σκέψεις για τα Μουσικά Σχολεία (ΜΣ) και την αντιμετώπισή τους από την πολιτεία.
Τα Προγράμματα Σπουδών (ΠΣ) για τα μουσικά σχολεία, παραδόθηκαν ήδη στο ΙΕΠ. Πιθανώς να δημοσιευτούν σε ΦΕΚ πριν το Σεπτέμβρη, οπότε κατά τη νέα σχολική χρονιά θα υπάρχουν ΠΣ για όλα τα θεωρητικά μαθήματα τάξης, για Πιάνο υποχρεωτικό και επιλογής , για υπ. Ταμπουρά, Κιθάρα, Τσέλο και Φλάουτο. Μην παραξενευτείτε αν διαβάσετε διάφορα "κουφά", συγχωρέστε τους ηθοποιούς, δεν είχαν δεύτερη ευκαιρία για να αποδείξουν ότι ναι, παίζουν καλά το ρόλο (ή τουλάχιστο, θα μπορούσαν να τον παίξουν) Παρακαλώ, προσποιηθείτε ότι καταλάβατε τι εννοούν, χωρίς να κριτικάρετε τις λεπτομέρειες.
Οι απορίες είναι πολλές. Οι 2 πιο σημαντικές είναι: 
Πως είναι δυνατόν τα ΜΣ να λειτουργούν 25 χρόνια χωρίς προγράμματα σπουδών; Απίστ

ευτη παγκόσμια πρωτοτυπία και βραβείο αμέλειας της πολιτείας.
Πως είναι δυνατόν (μετά από 25 χρόνια απραξίας) να θέτει το ΙΕΠ ένα μήνα μόνο προθεσμία στους εκπονητές προγραμμάτων για τη συγγραφή τους;
Αν κάποιος συνθέσει (μαθηματικά) τις δύο απίστευτες αυτές συμπτώσεις αδυνατότητας, αναρωτιέται μήπως τελικά δεν πρόκειται για σύμπτωση. Η σύμπτωση ως αδύνατη να ερμηνευτεί λογικά, εξηγείται με μια λέξη: Απαξίωση. Σιγά μη θέλουν και προγράμματα σπουδών αυτοί οι τρελοί. Και σιγά το χρόνο που χρειάζονται για να γράψουν τα ορνιθοσκαλίσματά τους (βλ. φθόγγοι). 
Θυμάμαι σε ερώτησή μου προς τους κατασκευαστές του myschool ότι δηλ. το λογισμικό είναι δύσχρηστο, ανωφελές (όπως οι κώνωπες), κακό και εχθρικό προς τα ΜΣ, μου απάντησαν ότι είμαστε ελάχιστοι ως ποσοστό επί των σχολείων της χώρας και θα πρέπει να περιμένουμε και να κάνουμε υπομονή. Την αρετή της υπομονής τιμούμε εδώ και 25 χρόνια! Αλλά έχουμε αρχίσει να τη βαριόμαστε.
Οι τρελοί με τα ορνιθοσκαλίσματά τους, βέβαια, έχουν φτιάξει σχολεία που παρότι ούτε πρώτυπα είναι ούτε πειραματικά, προσεγγίζουν το Σκανδιναβικό επιτυχημένο πρότυπο σχολείου , όπου ο μαθητής ΘΕΛΕΙ και ΤΟΥ ΑΡΕΣΕΙ να πηγαίνει σχολείο, δεν υπάρχουν ναρκωτικά, δεν υπάρχει βία ή τέλος πάντων αυτό το μοδάτο μπούλιγκ. Έχουν μεγάλη επιτυχία στα ΑΕΙ και παραδίδουν στην κοινωνία κεφάτους και καλλιεργημένους πολίτες. Οι απόφοιτοί τους διατηρούν σχέση με το σχολείο για πολλά χρόνια, έχουν αλληλογραφία με τους καθηγητές και γίνονται φίλοι τους ως πολίτες. Μερικοί απόφοιτοι από τα παλαιότερα ΜΣ επιστρέφουν στα σχολεία τους ως καθηγητές! Ανακυκλώνουν τα συναισθήματά τους! 
Θα μου πείτε, τι λες ρε Σταύρο, σε περιόδους κρίσης είναι σε θέση η πολιτεία να πληρώνει το κόστος των ΜΣ; 
Έχω πολλά επιχειρήματα. Περιμένω και τα δικά σας ως πράξη, γιατί απο λόγια...υπάρχει περίσσευμα!

---

Ομιλία για την επέτειο της 28^ης Οκτωβρίου του 1940

 

της Τροοδίας-Ντίας Αριστοδήμου, φιλολόγου

Μουσικό Γυμνάσιο Παλλήνης

       Συγκεντρωθήκαμε σήμερα όλοι εδώ, μαθητές και δάσκαλοι, για να θυμηθούμε την επέτειο της 28^ης Οκτωβρίου 1940. Ποια είναι όμως η έννοια της επετείου;

Από μια άποψη κάθε μέρα είναι και μια επέτειος. Κάθε μέρα θυμίζει ένα γεγονός είτε στη ζωή ενός ανθρώπου είτε στη ζωή ενός λαού. Σε πλαίσιο εθνικής ιστορίας, η επέτειος είναι συνυφασμένη με στιγμές ορόσημα στην ιστορική πορεία ενός λαού.

       Ένα ιστορικό γεγονός το γνωρίζει κανείς με δύο τρόπους: είτε όταν τύχει να το ζήσει, να είναι μάρτυράς του, είτε όταν το μελετά και το ερευνά. Συχνά, πολύ συχνά, μπορεί να συμβαίνουν και τα δυο. Η πρώτη γνώση είναι βιωματική, ενώ η δεύτερη είναι θα λέγαμε επιστημονική, αυτή που κατέχει ο ιστορικός. Η πρώτη όμως, η βιωματική, σφραγίζει τον άνθρωπο, τη ζωή του, και αυτή η ζωή δεν αναιρείται.

       Βρίσκονται ακόμη ανάμεσα μας άνθρωποι που έζησαν προσωπικά τα γεγονότα του 1940^. άνθρωποι που έλαβαν οι ίδιοι μέρος στον πόλεμο του 1940. Έχουν ήδη περάσει 74 χρόνια από τότε που ο ελληνικός λαός ξεκίνησε την αντίστασή του εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Ο ελληνικός λαός, πρώτα, υπερασπίζεται την ανεξαρτησία του εναντίον των φασιστικών ιταλικών δυνάμεων, και έπειτα, μετά την εισβολή των γερμανικών ναζιστικών δυνάμεων την άνοιξη του 1941, οργανώνει ένα από τα μαζικότερα αντιστασιακά κινήματα στον κόσμο^. ένα κίνημα που οδήγησε στην απελευθέρωσή του, τον Οκτώβριο του 1944.

       Ο αγώνας αυτός επιβεβαίωσε μια παραδομένη ιστορική αλήθεια: όταν αγωνίζεται κανείς με την ψυχή του, όταν παλεύει για το δίκαιο, την αξιοπρέπεια και την ελευθερία, όσο μεγάλα και να είναι τα εμπόδια, όσες θυσίες και αν απαιτηθούν, όσος χρόνος και αν περάσει, στο τέλος θα νικήσει.

       Και έτσι ακριβώς βίωναν τα γεγονότα του 1940 οι απλοί άνθρωποι του ελληνικού λαού^. του απλού λαού, που πληρώνει περισσότερο από κάθε άλλο, γιατί όλα τα πληρώνει με τον πόνο και το αίμα του κορμιού του.Του απλού λαού, που είχε αρχίσει να πολεμά με την ψυχή του πολύ πριν από την 28^η Οκτώβρη, γιατί ήταν σύμμαχος με κάθε λαό, άτομο, με κάθε ιδέα που πολεμούσε για τη λευτεριά^. αυτή τη λευτεριά, που λιγόστευε τόσο τραγικά στην Ευρώπη των παραμονών και των αρχών του πολέμου.

       Ο απλός αυτός λαός, περισσότερο ώριμος από τους προσεχτικούς διπλωμάτες και τους πολιτικούς, ήξερε ένα πολύ απλό πράγμα: πως ζωή θα πει λευτεριά. Γι’ αυτό και σε ένα μήνυμα των φαντάρων (σε εφημερίδα της ερήμου) οι φαντάροι δηλώνουν:

       «Ο πόλεμος είναι πάντα βάρβαρος…Εμείς δεν θέλαμε τίποτε άλλο από το σεβασμό της ελευθερίας μας, που είναι κτήμα της ελληνικής συνείδησης και όχι ξένο δώρο που να αφαιρείται από κακόβουλο δωρητή». Και συνεχίζουν δηλώνοντας πως θα συνεχίσουν να αντιστέκονται «μέχρις ότου δούμε την πατρίδα μας ελεύθερη, γελαστή την αδελφή μας, ευτυχισμένη τη γυναίκα μας, και τα παιδιά μας να χορεύουν από χαρά».

       Ακόμη και αυτοί που δεν έχουν στρατιωτική υποχρέωση, πάνε και ντύνονται εθελοντές. Σε περιστατικό καταγεγραμμένο από τον Γ. Σεφέρη, όταν κάποιος εθελοντής ερωτήθηκε γιατί πήρε τέτοια απόφαση, αυτός απάντησε: «Αφήνω γυναίκα και πέντε παιδιά απροστάτευτα, είναι μεγάλο κρίμα, αλλά το κρίμα που θα’ πεφτε πάνω μου αν τύχαινε και σκλάβωναν το χωριό μου, θα’ ταν ακόμη μεγαλύτερο».

       Σε κάποιο άλλο περιστατικό, πρωταγωνιστής είναι ένα παλικάρι που έχασε το πόδι του και βρισκόταν στο νοσοκομείο. Όταν η γυναίκα του τον είδε, ξέσπασε σε λυγμούς. Εκείνος ήσυχα και μετρημένα της είπε: «Τώρα κλαις για ένα κομμένο πόδι και δε συλλογιέσαι πως αλλιώς θα’ κλαιγες για τη λευτεριά σου».

       Τέτοιοι είναι οι Έλληνες που έλαβαν μέρος στον πόλεμο του 1940: Άνθρωποι του «εμείς», και όχι του «εγώ». Άνθρωποι των έργων και όχι των λόγων. Άνθρωποι που είναι έτοιμοι να θυσιαστούν για το σύνολο^. με πολιτική ωριμότητα, με αίσθημα αλληλεγγύης και βαθιά ριζωμένη συνείδηση της λευτεριάς.

       Αυτούς τιμούμε σήμερα!

       Αυτούς καλούμαστε να μιμηθούμε στη δύσκολη αυτή περίοδο που περνά η χώρα μας!

Σας ευχαριστώ!

Παλλήνη, 24/10/2014

---

25 χρόνια από την ίδρυση του 1ου Μουσικού Σχολείου

Για να δούμε την ιστορία του Σχολείου αυτού.

Το 1988 ιδρύθηκε το Πειραματικό Μουσικό Γυμνάσιο στην Παλλήνη, που σαν σκοπό είχε να   « … λειτουργεί πειραματικά για την εφαρμογή πειραματικών προγραμμάτων και πειραματικών μεθόδων διδασκαλίας στον τομέα της αισθητικής παιδείας γενικότερα και της μουσικής ειδικότερα. …».

(Απόσπασμα από την ιδρυτική απόφαση του Υπουργείου Παιδείας 3345/2.9.88, ΦΕΚ 649 τ. Β΄/7.9.88, παράγραφος 9.)

… «Η έννοια της μουσικής, κατά το αρχικό της περιεχόμενο, σήμαινε την πνευματική έκφραση του ανθρώπου στο σύνολό της. Το «μουσικήν ποίει και εργάζου» είχε ακριβώς το νόημα της απασχόλησης του ανθρώπου, πέρα από τη βιοποριστική του δουλειά, με τις τέχνες και το πνεύμα (ό,τι δηλαδή προστάτευαν οι μούσες)»... .    

(Απόσπασμα από την απόφαση για την ίδρυση Πειραματικού Μουσικού Γυμνασίου).

Το μουσικό σχολείο ήταν όραμα και έργο του Αντώνη Τρίτση και των συνεργατών του (της ομάδας του μουσικοπαιδαγωγού-συνθέτη Στέφανου Βασιλειάδη), οι οποίοι ανέλαβαν να οργανώσουν ένα σχολείο που δεν θα ήταν αντίγραφο κάποιου άλλου ευρωπαϊκού ή αμερικανικού σχολείου, αλλά θα βασιζόταν στα ελληνικά δεδομένα, ενώ ταυτόχρονα θα ήταν σύμφωνο με τις πιο σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις.

Ήταν το όραμα, το πείραμα και το πρότυπο του σχολείου του μέλλοντος. Εμπνέονταν από τη φιλοσοφία και φιλοκαλία που βρήκαν την έκφρασή τους στον ελληνικό χώρο πριν από δυο και πλέον χιλιάδες χρόνια και κορυφώνονται στην αγάπη προς μια δημιουργική εναρμόνιση όλων των στοιχείων της ανθρώπινης φύσης.

Ο απώτερος στόχος των εμπνευστών του σχολείου ... «ήταν η δημιουργία σχολείων γενικής αισθητικής καλλιέργειας, που θα συνδύαζαν γενική παιδεία, γενική αισθητική παιδεία και εξειδίκευση σε μια από τις τέχνες: άλλα στη μουσική, άλλα στα εικαστικά ή το θέατρο»… .

… «Δίπλα στο μουσικό γυμνάσιο θα επιθυμούσα ένα άλλο που θα εξειδικεύονταν στα εικαστικά ή στο θέατρο παράλληλα πάλι με τη διδασκαλία των γενικών αλλά και των μουσικών μαθημάτων»… .

… «Το όραμά μου ήταν και είναι ένα σχολείο γενικής αισθητικής παιδείας. Το φαντάζομαι με τη μορφή ενός πολύ μεγάλου χώρου, μιας γυμνασιούπολης (ο όρος σε αντιστοιχία με αυτόν της πανεπιστημιούπολης)…».

Αλλά κι ετούτο.

«… πρέπει όσο μπορεί κανείς να κρατήσει τα χαρακτηριστικά του φυσιολογικού παιδιού που θα παίξει, θα χαρεί, θα ζήσει την ανέμελη παιδική ηλικία του μαζί με τα άλλα τα παιδιά, θα μάθει πράγματα που πρέπει να μάθει γιατί αν δεν τα μάθει ποτέ, για μένα δεν θα γίνει ποτέ ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος και καλλιτέχνης». …

(Αποσπάσματα από την συνέντευξη του Στέφανου Βασιλειάδη, μουσικοπαιδαγωγού και συνθέτη, τον εμπνευστή του μουσικού γυμνασίου, στο περιοδικό «Μουσικοτροπίες», Νοέμβρης του 1989, θέμα «Μουσικό Γυμνάσιο: Όραμα και προβληματισμοί»).

Το πρόγραμμα

Αρχή του σχολείου ήταν να παρέχει πολύτεχνη μόρφωση χωρίς οι μαθητές να υστερούν σε γενική παιδεία.

…«Πάντα ο άνθρωπος πρέπει να έχει μια ολοκληρωμένη σχέση με όλα τα πράγματα που εκφράζουν τον άνθρωπο»… .

(Απόσπασμα από την συνέντευξη του Στέφανου Βασιλειάδη, μουσικοπαιδαγωγού και συνθέτη, τον εμπνευστή του μουσικού γυμνασίου, στο περιοδικό «Μουσικοτροπίες», Νοέμβρης του 1989, θέμα«Μουσικό Γυμνάσιο: Όραμα και προβληματισμοί»).

Έτσι, το πρόγραμμα σύμφωνα με την ιδρυτική πράξη, απαρτίζονταν από μαθήματα γενικής παιδείας, όπως όλα τα γυμνάσια, αλλά και μαθήματα αισθητικής παιδείας και μουσικά μαθήματα.

Εδώ θ’ αναφερθώ μόνο στα μαθήματα της αισθητικής παιδείας.

Στην αρχική σύλληψη του προγράμματος περιλάμβανε το «μάθημα» ή καλλίτερα τη δραστηριότητα της πολύτεχνης έκφρασης.

«Η πολύτεχνη έκφραση είναι μια δραστηριότητα του σχολείου που περιλαμβάνει πολλά πράγματα – τα μουσικά όργανα, παραδοσιακά και ευρωπαϊκά, και άλλα πολλά, σε μια ολοκληρωμένη τεχνική έκφραση που αποτελεί ένα μουσικό θέατρο με τη συμμετοχή και του κορμιού, τη θεατρική ερμηνεία, την ενασχόληση με τη σκηνική παρουσίαση του έργου, τα σκηνικά, την αμφίεση και το πλάσιμο του προσώπου, τη χρησιμοποίηση αντικειμένων ή και τον αυτοσχεδιασμό, την παντομίμα».

(Απόσπασμα από την συνέντευξη του Στέφανου Βασιλειάδη, μουσικοπαιδαγωγού και συνθέτη, τον εμπνευστή του μουσικού γυμνασίου, στο περιοδικό «Μουσικοτροπίες», Νοέμβρης του 1989, θέμα «Μουσικό Γυμνάσιο: Όραμα και προβληματισμοί»).

Με λίγα λόγια ήταν μια δραστηριότητα που ένωνε όλες τις τέχνες όπως είναι ο λόγος, η μουσική, ο χορός-κίνηση, τα εικαστικά, η αρχιτεκτονική κ.α..

Αυτό το μάθημα πολύ σύντομα αλλοιώθηκε, διασπάστηκε και παρέμεινε μόνο για ένα 2ωρο στην α΄ τάξη του γυμνασίου με τον τίτλο «μουσικοκινητική αγωγή» και βασίζονταν κυρίως στο συλλογικό αυτοσχεδιασμό μόνο.   (Πρόγραμμα 1991).

Ένα άλλο μάθημα που προέκυψε από τη διάσπαση της πολύτεχνης έκφρασης ήταν το μάθημα της ελεύθερης έκφρασης. Σ’ αυτό, καθηγητές όλων των κλάδων, δίδασκαν για ένα συνεχές 2ωρο την εβδομάδα, σε ξεχωριστά εργαστήρια όποια τέχνη ήξερε ο καθένας. Για παράδειγμα λειτουργούσαν εργαστήρια: λόγου, ποίησης, θεάτρου, σχεδίου, κεραμικής, κουκλοθέατρου, εργαστήρια μουσικών συνόλων, εργαστήρια φωτογραφίας-κινηματογράφου κ.α. . Στο μάθημα αυτό γίνονταν τέχνες που δεν μπορούσαν να χωρέσουν μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα. (Για αυτόν τον λόγο όλοι οι καθηγητές γενικών μαθημάτων που προσλαμβάνονταν τότε, στο Σχολείο μας, έπρεπε να είχαν σχέση με τις τέχνες γενικά και με τη μουσική ειδικότερα (ΦΕΚ 649/Β/7/9/1988- Νο 5).

Τρίτο μάθημα που προέκυψε από τη διάσπαση της πολύτεχνης έκφρασης ήταν το μάθημα της θεατρικής αγωγής (στοιχεία θεάτρου).

Καθ’ ένα από αυτά, τα τρία χωριστά μαθήματα, προσέφερε αρκετά στο μαθητή. Δεν προσέφεραν, όμως, το άριστο που θα ήταν δυνατόν μέσ’ από την ενιαία διδασκαλία της αρχικής «πολύτεχνης έκφρασης» δηλαδή την συνεργασία όλων των τεχνών. Για φανταστείτε τι εμπειρία και τι γνώση θ’ αποκτούσαν οι εκκολαπτόμενοι αυριανοί πολίτες-τεχνίτες-επιστήμονες, όποιας μορφής και να ήταν, κάτι που η κοινωνία μας το έχει ανάγκη.

Και τώρα στον δικό μου τομέα.

Το μάθημα των Εικαστικών

Τότε το μάθημα πήρε τη σωστή ονομασία-τίτλο για πρώτη φορά, μάθημα Εικαστικών. (Στ’ άλλα σχολεία ακόμα και σήμερα λέγεται μάθημα καλλιτεχνικών). Τα εικαστικά, λοιπόν, όπως και η εικόνα έχουν την ρίζα τους στο αρχαίο ρήμα είκω (έοικα - εώκειν) που σημαίνει μοιάζω. Εμείς οι εικαστικοί και το μάθημα των Εικαστικών «έχουμε να κάνουμε» με την εικόνα και μάλιστα με την ποιότητα της εικόνας και τους κανόνες που διέπουν μια εικόνα όποιας μορφής και να είναι αυτή.

Σε όποια μορφή τέχνης κι αν αναφερθούμε θα δούμε ότι όλες είναι εικόνα- εικόνες. Η λογοτεχνία εικόνα-εικόνες, ο κινηματογράφος το ίδιο, ο χορός επίσης το ίδιο, η μουσική και αυτή εικόνα-εικόνες. Μόνο για την ακραία περίπτωση για τη μουσική και τους μουσικούς θα μπορούσαν να γραφούν σελίδες για την αξία και τις σχέσεις του μαθήματος των εικαστικών.

Το μάθημα αυτό είχε θεσμοθετηθεί, για να εκπληρώσει το σκοπό του σ’ αυτό το σχολείο, μ’ ένα συνεχές 2ωρο την εβδομάδα για όλες τις τάξεις (αλλά η 2η ώρα της γ΄ τάξης αφαιρέθηκε πριν τα πρώτα παιδιά φτάσουν στην τάξη αυτή). Το τμήμα χωρίζονταν σε δύο ομάδες προκειμένου να εξυπηρετηθεί η εργαστηριακή του φύση και ο δάσκαλος να έχει άμεση επαφή με τον μαθητή.

Η Ιστορία της Τέχνης ήταν ένα 2ωρο για όλες τις τάξεις του γυμνασίου.

Είναι μάθημα που αναφέρεται σε ότι καλύτερο έχει να αναδείξει η ανθρωπότητα, από την εποχή των σπηλαίων μέχρι και σήμερα, είναι η Ιστορία των Πολιτισμών.

Το μάθημα είχε την τύχη να διδαχτεί σχεδόν από την αρχή από τους καθηγητές των εικαστικών, εκτός κάποιων εξαιρέσεων.

Είχε γίνει ένα ζωντανό, εποπτικό μάθημα, που περιλάμβανε όχι μόνο τα ιστορικά στοιχεία αλλά και την προβολή διαφανειών, την αισθητική ανάλυση των έργων, τις συνθήκες που συνετέλεσαν σ’ αυτή τη δημιουργία του κάθε πολιτισμού (δηλαδή στοιχεία φιλοσοφικά, κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά, οικονομικά), συγκριτικές μελέτες, κατασκευαστικά προβλήματα της αρχιτεκτονικής, και ειδικές ασκήσεις εμπέδωσης των εικαστικών εννοιών.

(Στην ιστορία της μουσικής έχουμε περιόδους που η εξέλιξή της συνυπάρχει με την εξέλιξη των εικαστικών τεχνών, όπως Προαναγεννησιακή, Αναγεννησιακή, Μπαρόκ κ.ο.κ. Το μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης δεν είναι απαραίτητο μόνο για τη γενική παιδεία, αλλά κυρίως, όπως στην προκειμένη περίπτωση για την ειδική, γιατί μέσα από το συσχετισμό των τεχνών και της ιστορίας τους, μπορεί ο μαθητής να έχει μια σφαιρική γνώση γι’ αυτές, για τη σημασία της καλλιτεχνικής έκφρασης μέσα στην ιστορία και επιπλέον για να μάθει τι συνέβαλλε και αναπτύχθηκαν ή αδράνησαν οι τέχνες στις αντίστοιχες περιόδους).

Τα δυο αυτά μαθήματα, τα εικαστικά μαζί με την ιστορία της τέχνης, βοήθησαν μαθητές να προσανατολιστούν και να διαλέξουν κλάδους επαγγελματικούς, όπως αρχιτεκτονική, καλές τέχνες, εφαρμοσμένες τέχνες, Ιστορία της Τέχνης κ.α.

(Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση μαθητή μας, άριστου στη μουσική, που διάλεξε και πέτυχε με την «πρώτη» στις εισαγωγικές εξετάσεις για την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών χωρίς φροντιστήρια, με μόνη βοήθεια τα μαθήματα του σχολείου και τη δική μας ιδιαίτερη βοήθεια, πάντα στο χώρο του σχολείου).

Η αρχική ιδέα γι’ αυτό το σχολείο άρχισε, από τον πρώτο χρόνο, ν’ αλλοιώνεται. Ο Αντώνης Τρίτσης είχε ήδη φύγει από το Υπουργείο Παιδείας, οι συνεργάτες του, οραματιστές και αρχιτέκτονες της ιδέας, αναγκάστηκαν να απομακρυνθούν. Έτσι άρχισε η πρώτη αλλοίωση, κυρίως με τη διάσπαση του μαθήματος της πολύτεχνης έκφρασης.

Υπεύθυνη για την εκπλήρωση των σκοπών του σχολείου, όπως ορίζονται από την ιδρυτική πράξη, ήταν και είναι η πενταμελής Καλλιτεχνική Επιτροπή, που διορίζεται από τον Υπουργό Παιδείας. Ρόλος της Επιτροπής ήταν και είναι να μελετά και να κάνει εισηγήσεις στον υπουργό σε θέματα οργάνωσης των ειδικών μαθημάτων (προγράμματα, εξοπλισμός …, καθώς και η γενικότερη εποπτεία και αξιολόγηση της λειτουργίας των σχολείων αυτών).

Σύμφωνα με την κανονιστική απόφαση για τα μουσικά σχολεία (όπως τροποποιήθηκε με την ΥΠΕΠΘ Γ2/2513/13.6.89), η Καλλιτεχνική Επιτροπή αποτελείται από ειδικούς στους τομείς λειτουργίας των μουσικών σχολείων. Κατά συνέπεια, η επιτροπή θα έπρεπε ν’ αποτελούνταν από ειδικούς στους τομείς της μουσικής, των εικαστικών και του θεάτρου. Ωστόσο, μέχρι σήμερα η επιτροπή αποτελείται μόνο από μουσικούς, και ποτέ δεν συμμετείχαν στη σύνθεσή της εκπρόσωποι των άλλων τεχνών. Συνέπεια τούτου ήταν οι αποφάσεις και γνωμοδοτήσεις της να είναι μονόπλευρες.

Έτσι θα μπορούσε κανείς να την κατηγορήσει για συντεχνιακό χαρακτήρα, όπως θα διαπιστώσετε παρακάτω.

Το καθήκον που της είχε αναθέσει η πολιτεία ήταν να μελετά ν’ αξιολογεί και να προτείνει προγράμματα διδασκαλίας των ειδικών μαθημάτων έτσι ώστε να επιτευχθούν οι σκοποί και οι στόχοι που το ιδρυτικό έγγραφο ορίζει και όχι να τροποποιεί αυτούς τους σκοπούς και τους στόχους αυθαίρετα.

Το χρονικό της «αλλαγής»

Από τον Μάη του 1993 άρχισε η δρομολόγηση της συστηματικής αλλαγής του προγράμματος. Οι καθηγητές των εικαστικών του σχολείου μας (είμαστε πέντε εκείνη την εποχή) κληθήκαμε στο Υπουργείο Παιδείας από την τότε Καλλιτεχνική Επιτροπή να συμβάλουμε στην αλλαγή του προγράμματος.

Η Καλλιτεχνική Επιτροπή μας είχε προαναγγείλει ότι είχε δυο προτάσεις που μας αφορούσαν.

Πρώτη πρόταση ήταν ενοποίηση της Ιστορίας της Τέχνης με την Ιστορία της Μουσικής και ταυτόχρονα μείωση της νέας, ενοποιημένης Ιστορίας σε μία (1) ώρα την εβδομάδα. Όταν τους αναφέραμε τα προβλήματα που αυτό θα δημιουργούσε, (δηλαδή με ποια χαρακτηριστικά και ποια επιστημονικά δεδομένα και ποιος θα δίδασκε αυτή την ιστορία; Με ποια βιβλία; Με ποια εποπτικά μέσα;), μας είπαν ότι θα ετοιμάσουν το δικό τους πρόγραμμα (των μουσικών μαθημάτων) και θα μας το στείλουν να βάλουμε κι εμείς τις προτάσεις μας και ακόμη ότι θα μας καλέσουν να συμμετάσχουμε στην επιτροπή για την έκδοση του βιβλίου της Ιστορίας της Τέχνης.

Η δεύτερη πρόταση δεν μας έγινε ποτέ.

Επειδή ποτέ δεν μας εστάλη τέτοιο πρόγραμμα, αλλά ούτε και άλλη επίσημη ενημέρωση είχαμε, συντάξαμε (οι καθηγητές των Εικαστικών) υπόμνημα όπου από την 5ετή διδακτική μας εμπειρία και τις ανάγκες του σχολείου, προτείναμε τρόπους και αναλυτικό πρόγραμμα για τα μαθήματά μας ώστε το σχολείο να ανταποκρίνεται στους σκοπούς του ιδρυτικού του εγγράφου. Την 1η Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους το διαβιβάσαμε και το κοινοποιήσαμε προς κάθε αρμόδιο .

Την επόμενη σχολική χρονιά τον Σεπτέμβριο του 1994, αφού είχαν αρχίσει τα μαθήματα, κυκλοφόρησε ένα πρόγραμμα ανυπόγραφο, σε χέρια κάποιων μαθητών και κάποιων μουσικών, χωρίς καμία επίσημη ενημέρωση του συλλόγου διδασκόντων. Λίγες μέρες αργότερα ο γραμματέας της Καλλιτεχνικής Επιτροπής δίνει τηλεφωνικά στους διευθυντές το νέο πρόγραμμα με την εντολή να το εφαρμόσουν.

Στο νέο αυτό πρόγραμμα οι ώρες του μαθήματος των Εικαστικών φέρονταν μειωμένες στο μισό τους, στο δε μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης επιβάλλονταν «αυθαίρετα» αλλοίωση τόσο στο όνομα όσο και στο περιεχόμενο, δηλαδή μετονομάζονταν σε «Ιστορία των Πολιτισμών και Τεχνών», και ταυτόχρονα μειώνονταν οι ώρες στο μισό.

Στις 30 Σεπτεμβρίου 1994, ο Σύλλογος Διδασκόντων του σχολείου μας συνεδριάζει. Διαμαρτύρεται και καταγγέλλει την Καλλιτεχνική Επιτροπή γιατί βιαστικά και δίχως να εκτιμήσει τις απόψεις μιας εξάχρονης βιωμένης εμπειρίας του εκπαιδευτικού προσωπικού (Πειραματικό Σχολείο), εισηγείται αλλαγές που τροποποιούν το χαρακτήρα του σχολείου και του θεσμού. Καταγγέλλει επίσης τις μεθοδεύσεις προώθησης με το «αποφασίζω και διατάζω» που ανήκουν σε άλλες ξεπερασμένες εποχές. Καλεί την Καλλιτεχνική Επιτροπή σε κοινή συνεδρίαση ώστε να επεξεργαστούν από κοινού κάθε καινούργια πρόταση. Αυτή η καταγγελία-έκκληση διαβιβάζεται προς κάθε αρμόδιο.

Στις 23 Δεκεμβρίου 1994, παραμονές Χριστουγέννων, καλούνται στο Υπουργείο Παιδείας οι διευθυντές του σχολείου και κάποιοι γονείς ενώπιον του Αναπληρωτή Υπουργού κ. Πετσάλνικου και της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, για να τους ενημερώσουν ότι με το άνοιγμα του σχολείου μετά τα Χριστούγεννα θα εφαρμοστεί το νέο πρόγραμμα – αυτό, δηλαδή, το προφορικό, που είχε δοθεί τον Οκτώβρη τηλεφωνικά. Οι διευθυντές κατορθώνουν να πάρουν μια αναβολή εφαρμογής του για το τέλος του Γενάρη, μέχρι να γίνει μια συνάντηση που εκκρεμούσε μεταξύ Καλλιτεχνικής Επιτροπής και Συλλόγου Διδασκόντων του σχολείου. Στις 18 Γενάρη 1995 γίνεται αυτή η συνάντηση. Οι προτάσεις του Συλλόγου ήταν να μην αλλάξει ο χαρακτήρας του σχολείου και κυρίως να μη συρρικνωθούν τα Εικαστικά και η Ιστορία της Τέχνης, όπως προέβλεπε το νέο ανυπόγραφο πρόγραμμα, αφού είναι μαθήματα που έχουν ανεβάσει το επίπεδο του σχολείου και τα μόνα που έχουν απομείνει από το αρχικό πρόγραμμα γενικής αισθητικής παιδείας. Πέρα απ’ αυτό, οι διευθυντές επισημαίνουν ότι θα προέκυπταν πολλά οργανωτικά προβλήματα. Το νέο πρόγραμμα απαιτεί υπερτριπλάσιους χώρους για τα ατομικά μουσικά μαθήματα και άλλους τόσους καθηγητές μουσικής. Πού θα βρεθούν στη μέση της χρονιάς;

Τα προβλήματα αυτά δεν τα είχαν σκεφτεί οι καθ’ ύλην αρμόδιοι από το νόμο – Καλλιτεχνική Επιτροπή και οι υπεύθυνοι του Υπουργείου Παιδείας.

Έτσι το σχολείο μας συνεχίζει να δουλεύει με το αρχικό του πρόγραμμα, του 1991.

Μια γαλήνη επικρατούσε στο σχολείο, σαν αυτή πριν από την καταιγίδα.

Το συνέδριο

Στο τέλος Φεβρουαρίου, αρχές Μαρτίου 1995, ανακοινώνεται η διενέργεια του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Μουσικών Σχολείων, που θα γινόταν την 3η 4η και 5η Απριλίου του ίδιου έτους στην Κέρκυρα, με θέμα «Μουσικά Σχολεία: Σκοπός – Προοπτικές», (διοργανωτές ήταν η Διεύθυνση Β/βάθμιας Εκπαίδευσης ΥΠΕΠΘ και η Καλλιτεχνική Επιτροπή).

Κι εδώ τα πράγματα «άριστα» οργανωμένα. Την πρώτη μέρα του συνεδρίου έκαναν τις εισηγήσεις τους ο Διευθυντής της Β/βάθμιας Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας κ. Τρανούδης και ο πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής κ. Φιδετζής. Διαβάστηκαν και οι χαιρετισμοί του Υπουργού και του Αναπληρωτή Υπουργού Παιδείας. Οι διοργανωτές και οι συνδιοργανωτές αντάλλαξαν φιλοφρονήσεις μεταξύ τους, μοίρασαν αναμνηστικές πλακέτες για τη διοργάνωση αυτού του συνεδρίου και τόνισαν τη σπουδαιότητά του.

Την επόμενη μέρα μίλησαν πρώτοι οι εκπρόσωποι των συλλόγων γονέων και κηδεμόνων, που στάθηκαν μεταξύ άλλων στα προβλήματα χώρου, (πολλά μουσικά σχολεία φιλοξενούνταν ή συστεγάζονταν με άλλα σχολεία), αλλά κυρίως αυτό που τους έκαιγε περισσότερο ήταν η επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών τους, αν ήταν δυνατόν αμέσως μετά το λύκειο.

Γι’ αυτούς που θα ’θελαν παραπέρα σπουδές, στα μουσικά τμήματα των πανεπιστημίων, ζητούσαν την πριμοδότησή τους με μόρια, σα να επρόκειτο για άτομα με ειδικές ανάγκες. Κατά τα άλλα, «ίσες ευκαιρίες». Και οι υπεύθυνοι τους το έταξαν, μελλοντικά τους είπαν, με την αλλαγή της νέας εκπαιδευτικής πολιτικής. Αντιλαμβάνεστε σε ποιο επίπεδο υπολόγιζαν το σχολείο, με 17 ώρες την εβδομάδα μουσικά μαθήματα, να μην είναι ικανό να προετοιμάζει κατάλληλα τους υποψήφιους, αλλά να χρειάζονται για την εισαγωγή τους στα ΑΕΙ πριμοδότηση με μόρια.

Στη συνέχεια μίλησαν οι εκπρόσωποι των μαθητών των μουσικών σχολείων (εκείνη την εποχή υπήρχαν 17 μουσικά σχολεία σ’ όλη την Ελλάδα). Στις ομιλίες τους τα παιδιά τόνισαν την ανάγκη για γενική μόρφωση σε όλους τους τομείς και αντιτάχθηκαν στην εξειδίκευση απ’ αυτή την ηλικία.

Τέλος, ήρθε η ώρα να μιλήσουν οι εκπρόσωποι των καθηγητών που είχαν έρθει στο συνέδριο με καταγραμμένες τις εμπειρίες και τις προτάσεις τους για ένα καλύτερο σχολείο, περιμένοντας ότι θα δινόταν σ’ αυτές το κύριο βάρος. (Εξάλλου γι’ αυτό είχαν πάει σ’ αυτό το συνέδριο, εκλεγμένοι από τους συλλόγους διδασκόντων, για να μεταφέρουν ακριβώς αυτές τις εμπειρίες. Οι σύλλογοι διδασκόντων του σχολείου μας, Γυμνασίου και Λυκείου, είχαμε πραγματοποιήσει, από κοινού, ημερίδα στον χώρο εκδηλώσεων του Πολεμικού Μουσείου Αθηνών και είχαν καταγραφεί συγκεκριμένες προτάσεις των κλάδων για το συνέδριο αυτό).

Άλλωστε, αυτό είχε τονίσει και η Πολιτεία, στην έναρξη του συνεδρίου: «...τις εμπειρίες όλων μας ...» (από το λόγο του κ. Τρανούδη), «...γόνιμο και δημιουργικό διάλογο ...» (από το χαιρετισμό του Υπουργού Παιδείας), «... ανταλλαγή εμπειριών ...» (από το χαιρετισμό του Αναπληρωτή Υπουργού Παιδείας).

Οι καθηγητές που είχαν πάει εκεί με προτάσεις από τους συλλόγους διδασκόντων των σχολείων τους, αποκλείστηκαν από τους έχοντες το γενικό πρόσταγμα και ανακοινώθηκε ότι θα μιλήσουν μόνο οι διευθυντές των σχολείων για ένα πεντάλεπτο ο καθένας. Στη γενική κατακραυγή των συνέδρων εκπροσώπων των καθηγητών, οι οργανωτές αναίρεσαν και είπαν ότι θα έπαιρναν και οι καθηγητές το λόγο. Για δήθεν εξεύρεση αρκετού χρόνου, μετέθεσαν τη σειρά των καθηγητών για το τέλος του συνεδρίου. Μια πρόταση πολύ καλά μελετημένη, ώστε να μην ακουστούν οι προτάσεις τους, αφού ο χρόνος που απέμενε ήταν λίγος, (μη ξεχνάμε ότι ήταν 17 σχολεία) και γιατί μετά ακολουθούσε μουσική εκδήλωση από μαθητές των σχολείων Παλλήνης, Χαϊδαρίου, Δολιανών και Κέρκυρας, που είχαν φτάσει εκεί για να κλείσουν με την εκδήλωσή τους το συνέδριο. Η πίεση χρόνου ανάγκασε ομιλητές να μην πάρουν το λόγο ή όσοι μίλησαν να αισθάνονται άσχημα, αφού πίσω από την αυλαία στη σκηνή περίμεναν, πάνω από μια ώρα, οι πρώτοι μαθητές για ν’ αρχίσουν αυτή την εκδήλωση. Άλλοι ομιλητές κατέθεσαν γραπτές τις προτάσεις τους στο προεδρείο.

Το «σπουδαίο» που συνέβη σ’ αυτό το συνέδριο ήταν τούτο: Σε ερώτημα του διευθυντή του Μουσικού Γυμνασίου Καρδίτσας προς στους υπεύθυνους της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, «με ποιο πρόγραμμα θα κληθούμε την επόμενη σχολική χρονιά να δώσουμε τα κενά και να προσλάβουμε καθηγητές; Γιατί διαπιστώνω ότι άλλο πρόγραμμα εφαρμόζει το γυμνάσιο Παλλήνης και άλλο στο γυμνάσιο Δολιανών...». Τον διέκοψε ο γραμματέας της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, λέγοντάς του ότι «θα σας στείλουμε σύντομα το νέο πρόγραμμα. Έχει υπογραφεί και δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης».

Όπως θα διαπιστώσετε και παρακάτω, είχαμε πάει εκεί ως κομπάρσοι για ένα έργο που είχε ήδη παιχτεί. Σε ερώτησή μου, αν είναι αλήθεια τα λόγια του γραμματέα της Καλλιτεχνικής Επιτροπής για το νέο πρόγραμμα, ώστε να το λάβω υπόψη στην ομιλία μου, πήρα την απάντηση από τον κ. Παπαζαρή, μέλος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, που προήδρευε εκείνη τη στιγμή: «Ξέρω, ξέρω το άρθρο 8». (Εννοούσε το άρθρο 9, με το οποίο ιδρύθηκε το Πειραματικό Μουσικό Γυμνάσιο Παλλήνης, που οριζόταν ως σχολείο γενικής αισθητικής παιδείας με ειδίκευση στη μουσική. Αυτό το ήξεραν από τα υπομνήματά μας). Το ύφος που μου απάντησε ήταν σαν να μου ’λεγε: Θα το κανονίσουμε κι αυτό, δηλαδή το γενικής αισθητικής παιδείας.

Τα μέλη της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, κ.κ. Γλυνιάς και Παπαζαρής, λόγω της έντονης διαμαρτυρίας μας, μας διαβεβαίωσαν, τους διευθυντές και καθηγητές εκπροσώπους του σχολείου μας, ότι το νέο πρόγραμμα δεν θα ίσχυε για το Πειραματικό Μουσικό Γυμνάσιο-Λύκειο Παλλήνης.

Το νέο πρόγραμμα

Αυτό το πρόγραμμα, λοιπόν, που υποτίθεται ότι θα προέκυπτε από τα συμπεράσματα του συνεδρίου του Απριλίου, είχε ήδη υπογραφεί πριν ένα μήνα στις 2 Μαρτίου, από τον Αναπληρωτή Υπουργό Παιδείας κ. Πετσάλνικο και είχε ήδη δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης στις 17 του ίδιου μήνα. (ΦΕΚ 187, τεύχος δεύτερο, 17 Μαρτίου 1995).

Εμείς, βέβαια, το πληροφορηθήκαμε όταν κοινοποιήθηκε στο σχολείο μας, στις 16 Ιουνίου 1995.

Εδώ μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι μήνες, εκείνη τη χρονιά, μάλλον έχασαν τη σειρά τους. Έτσι, και «διάλογος» υπήρξε με τη μορφή του συνεδρίου, αλλά και η απόφαση δεν κινδύνευε να ακυρωθεί, αφού είχε περάσει η προθεσμία των 60 ημερών που δίνει ο νόμος για άσκηση προσφυγής.

Για να δούμε, τώρα, πώς είχε αυτό το πρόγραμμα:

Το τραγικότερο είναι ότι καταργείται τελείως η γενική αισθητική παιδεία.

Το μάθημα των Εικαστικών μειώνεται από 2ωρο σε 1 ώρα και καταργείται ο εργαστηριακός του χαρακτήρας.

Η Ιστορία της Τέχνης μειώνεται στη β΄ και γ΄ τάξη του γυμνασίου από 2ωρο σε 1 ώρα, ενώ στην Γ΄ λυκείου μετονομάζεται προς στιγμήν σε Ιστορία των Πολιτισμών και αμέσως μετά παύει να υπάρχει, αφού η Ε΄ δέσμη που υπήρχε καταργείται.

Η Πολύτεχνη Έκφραση καταργείται.

Η Ελεύθερη Έκφραση καταργείται κι αυτή.

Το Μάθημα των αγγλικών από 3ωρο την εβδομάδα μειώνεται σε 2ωρο και καταργείται το τρίτο επίπεδο, (τα παιδιά αυτού του επιπέδου έπαιρναν το δίπλωμα Lower μόνο με τα μαθήματα του σχολείου).

Στη θέση όλων αυτών των ωρών που «ελευθερώνονται» μπαίνουν τα Μουσικά Σύνολα, 3 ώρες την εβδομάδα και η υποχρεωτική εκμάθηση ενός τρίτου οργάνου επιλογής του μαθητή. (Μέχρι τότε οι μαθητές είχαν τη δυνατότητα να μαθαίνουν ένα τρίτο μουσικό όργανο, προαιρετικά, μέσα από τα εργαστήρια της Ελεύθερης Έκφρασης).

Ό,τι είχε σχέση με τη δημιουργική έκφραση, αυτό που θα έκανε το μαθητή, τον αυριανό πολίτη, να έχει σφαιρική άποψη, καταργείται.

Ο Μάριος Δ. Μαυροειδής, καθηγητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, και πρώην καθηγητής μουσικής στο Μουσικό Γυμνάσιο Παλλήνης, στο άρθρο του «Μουσική Εκπαίδευση και Παράδοση” στο περιοδικό “Ο Πολίτης» (29/9/95) μεταξύ άλλων έγραψε τότε:

«... επιπλέον επαναπροσδιορίστηκαν τα περιεχόμενα πολλών από τα μουσικά αντικείμενα ώστε να προσαρμόζονται στη μέση στάθμη των καθηγητών του Δημοσίου. Έτσι, χάθηκε ολοκληρωτικά ο πολύτεχνος και πολυπρόσωπος χαρακτήρας του σχολείου, χωρίς βεβαίως να επιτευχθεί ο στόχος του επαγγελματισμού. Γιατί το σχολείο μοιραία παραμένει χώρος γενικής αγωγής, μεγάλων αιθουσών και ομαδικής διδασκαλίας. Ενώ η προετοιμασία επαγγελματιών μουσικών προϋποθέτει ειδικό στενό πρόγραμμα διδασκαλίας και ατομικά μαθήματα σε πολλές και μικρές αίθουσες. Και επιπλέον, έναν μεγάλο αριθμό από άξιους και καλοπληρωμένους δασκάλους, ειδικευμένους σε μια πληθώρα αντικειμένων. Όμως, ακόμα και αν ο στόχος αυτός μπορούσε να επιτευχθεί, κανείς δεν σκέφτηκε ότι ο τόπος αυτός έχει πολύ μεγαλύτερη ανάγκη από καλλιεργημένους ακροατές παρά από μουσικούς. Που να παράγουν το κοινωνικό αιτούμενο για μουσική ζωή. Αλήθεια, αν η πολιτεία αποφάσιζε να ξοδέψει χρήματα, θα μπορούσε να ιδρύσει και να συντηρεί από μια συμφωνική ορχήστρα σε κάθε μεγάλη πόλη, σε τι κοινό θα έπαιζε αυτή όμως;»

Είναι σαφές ότι αυτές οι αλλαγές τροποποίησαν το χαρακτήρα του σχολείου, που παύει πλέον να αποτελεί σχολείο γενικής αισθητικής παιδείας.

Γιατί αυτές οι αλλαγές;

Ποιο ήταν το σκεπτικό της υπουργικής απόφασης; Μήπως άλλαξε η πολιτική βούληση και αποφασίστηκε ότι έπρεπε ν’ αλλάξει ο χαρακτήρας του σχολείου; Μήπως το υπουργείο θέλησε να περικόψει δαπάνες; Μήπως έγινε αξιολόγηση του έργου του σχολείου και κρίθηκε ότι δεν εκπληρώνει το σκοπό του με το προηγούμενο πρόγραμμα; Μήπως παρέκκλινε του σκοπού του;

Τίποτα απ’ όλ’ αυτά. Αν ήταν ένα απ’ αυτά, δεν θα μας το ’λεγε ρητά η απόφαση; Αλλά η απόφαση δεν λέει τίποτα σχετικά. Δεν έχει σκεπτικό, δεν έχει αιτιολόγηση.

Πώς γίνεται αυτό; Πώς μπορείς να κάνεις μια τροποποίηση χωρίς να την αιτιολογήσεις; Απλούστατα, αποκρύπτοντας το γεγονός ότι υπάρχει τροποποίηση. Πιάνεις και γράφεις στην απόφαση το πρόγραμμα που είχε ανακοινωθεί προφορικά το Σεπτέμβριο του 1994 (αυτό που δεν εφαρμόστηκε στο σχολείο μας αλλά σε κάποια άλλα μουσικά είχε εφαρμοσθεί), γράφεις και το καινούργιο από κάτω και λες: «Ορίστε το πρόγραμμα για το 94-95, ορίστε και το πρόγραμμα για το 95-96, πανομοιότυπα». Έτσι, μ’ αυτό τον ευρηματικό τρόπο κανένας δεν καταλαβαίνει από την απόφαση ότι αλλάζει άρδην το προηγούμενο πρόγραμμα και μαζί του δίνεται τέλος σε μια από τις τόσο σπάνιες καλές στιγμές της παιδείας στην Ελλάδα.

Ας μου επιτραπεί να πω ότι η αιτιολόγηση των αποφάσεων ενώπιον των πολιτών δεν είναι μια απλή τυπικότητα που απαιτεί ο νόμος, είναι ένα ουσιαστικό στοιχείο που διαφοροποιεί τη δημοκρατία από ένα καθεστώς αυθαιρεσίας.

Τη νέα σχολική χρονιά 95-96 , αφού είχαν γίνει για ένα μήνα μαθήματα με το παλιό πρόγραμμα και παρά τις αντίθετες προφορικές διαβεβαιώσεις των μελών της Καλλιτεχνικής Επιτροπής, στο συνέδριο, το σχολείο στις 11 Οκτωβρίου υποχρεώνεται να εφαρμόσει το νέο πρόγραμμα. Οι ώρες των Εικαστικών και της Ιστορίας της Τέχνης, από 64 ώρες εργασίας την εβδομάδα που προβλέπονταν στο παλιό πρόγραμμα, μειώνονται σε 21.

Τρεις καθηγητές των εικαστικών φεύγουμε με απόσπαση και δυο που απομένουν προσπαθούν να βρουν τρόπο να κάνουν σωστά τα μαθήματα των Εικαστικών και της Ιστορίας της Τέχνης. Τι να προλάβεις σε 35 λεπτά της ώρας; Να πεις; Να δείξεις; Να εξετάσεις; Πόσο να τα συμπυκνώσεις;

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1995 συνεδριάζει ο Σύλλογος καθηγητών και εκδίδει ψήφισμα με αριθ. πρωτ. 915/22-9-95 διαβιβάζεται προς την Καλλιτεχνική Επιτροπή των Μουσικών Γυμνασίων και κοινοποιείται στη Δ/νση σπουδών Β΄θμιας Εκπ/σης, Δ/νση Β΄θμιας Εκπ/σης Ανατ. Αττικής, στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στον Σύλλογο γονέων και Κηδεμόνων Π.Μ.Γ.Λ.Π., την Ε΄ ΕΛΜΕ Ανατ. Αττικής και την ΟΛΜΕ.

Το ψήφισμα έλεγε:

     «Ο Σύλλογος καθηγητών του Πειραματικού Μουσικού Γυμνασίου Παλλήνης λαμβάνοντας υπόψη το χαρακτήρα του Σχολείου, σύμφωνα με την ιδρυτική απόφαση, που έχει εμπεδωθεί στα επτά χρόνια λειτουργίας του, αντιτίθεται στην αλλαγή του μέχρι πέρυσι ισχύοντος αναλυτικού προγράμματος και στην εφαρμογή του νέου, το οποίο κατά τις πρώτες ημέρες λειτουργίας του Σχολείου φαίνεται πρακτικά ανεφάρμοστο στο σύνολό του.

       Υπογραμμίζοντας τη δυσαρμονία μεταξύ θέσεων καλλιτεχνικής Επιτροπής και λειτουργίας του Σχολείου, ζητά απ’ την Δ/νση Σπουδών Β΄θμιας Εκπ/σης του Υπ. Παιδείας, την καλλιτεχνική επιτροπή και το παιδαγωγικό Ινστιτούτο να επεξεργαστούν από κοινού κάθε καινούργια πρόταση που αφορά την πορεία του Σχολείου, αφού προηγουμένως εκτιμηθεί η βιωμένη εμπειρία του διδακτικού προσωπικού» … ..

Ο Σύλλογος Καθηγητών του Π.Μ.Γ.Λ.Π. συνεδριάζει ξανά στις 2/10/95 και με ψήφισμα – καταγγελία και με αριθ. πρωτ. 970/4-10-95 απευθύνεται και διαβιβάζεται προς το Γραφείο Υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Κοινοποιείται στη Δ/νση Β΄θμιας Εκπαίδευσης, την Καλλιτεχνική Επιτροπή Μουσικών Γυμνασίων, την ΟΛΜΕ, την Ε ΄ΕΛΜΕ Ανατ. Αττικής και στον Σύλλογο Γονέων και Κηδεμόνων του Π.Μ.Γ.Λ.Π.

Το ψήφισμα – καταγγελία έλεγε:

«Ο Σύλλογος Καθηγητών του Π.Μ.Γ.Λ.Π. κατά την συνεδρίαση της 2/10/95 καταγγέλλει την καλλιτεχνική Επιτροπή των Μουσικών Γυμνασίων της χώρας μας διότι:

Αγνοώντας την εισήγηση των Καθηγητών του Π.Μ.Γ.Λ.Π. για την από κοινού επεξεργασία κάθε πρότασης που αφορούσε την αλλαγή του Αναλυτικού προγράμματος ώστε να εκτιμηθεί – αξιολογηθεί η επτάχρονη εμπειρία τους και παρά την προφορική δέσμευση, προέβη στην εφαρμογή νέου (δίχως την έγκριση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου) το οποίο δεν μπορεί να εφαρμοστεί με αποτέλεσμα να προκύψουν πρόσθετα προβλήματα στη λειτουργία του Σχολείου.

Χωρίς να εκτιμήσει τις λειτουργικές ανάγκες του Σχολείου απέσπασε τους καθηγητές Μουσικής, για τις ανάγκες του πανελλήνιου διαγωνισμού υποψηφίων καθηγητών Μουσικής, με αποτέλεσμα το Σχολείο να μη μπορεί να λειτουργεί σε όλο το πρόγραμμά του.

Τέλος αποτελεί απαίτησή μας η ανασύσταση της Καλλιτεχνικής Επιτροπής με εκπροσώπους απ’ όλο το φάσμα της τέχνης που διδάσκεται στο Σχολείο (Μουσική - Εικαστικά - Θέατρο) οι οποίοι θα διαθέτουν τα απαραίτητα εκπαιδευτικά (παιδαγωγικά) εχέγγυα, ώστε να διασφαλιστεί η πολύπλευρη σύνδεση όλων των τομέων του Σχολείου με τον κεντρικό στόχο.

Έτσι πιστεύουμε ότι αυτή η αναβάθμιση θα δώσει στην καλλιτεχνική επιτροπή ουσιαστικό και εποικοδομητικό θεσμικό ρόλο».        

Ακολούθησαν διαμαρτυρίες των μαθητών, συνελεύσεις γονέων και κηδεμόνων.

Ανήσυχοι οι γονείς έβλεπαν το σχολείο να μη λειτουργεί. Υπήρχαν πάρα πολλά κενά στα μαθήματα της μουσικής, γιατί οι υπεύθυνοι δεν είχαν φροντίσει να στείλουν το απαραίτητο προσωπικό για την υλοποίηση του νέου προγράμματος, με αποτέλεσμα για αρκετό χρονικό διάστημα το σχολείο να λειτουργεί μόνο με τα μαθήματα γενικής παιδείας. Αλλά κι όταν άρχισαν να έρχονται μουσικοί, αυτοί δεν αρκούσαν. Παρατηρήθηκε, μαθητές, μέχρι τα μέσα της σχολικής χρονιάς (τον Φεβρουάριο), να μην έχουν κάνει καθόλου μερικά από τα υποχρεωτικά μουσικά μαθήματα (πιάνο, ταμπουρά και τρίτο όργανο επιλογής), και κάποιοι άλλοι να έχουν κάνει ελάχιστα.

Οι εισαγωγικές εξετάσεις των μαθητών για το σχολικό έτος 95-96 είχαν γίνει στις αρχές Ιουνίου 1995. Οι υποψήφιοι και οι γονείς τους είχαν υπόψη τους τον αρχικό χαρακτήρα του Γυμνασίου ως σχολείου γενικής αισθητικής καλλιέργειας, αφού το νέο πρόγραμμα, όπως προανέφερα, έφτασε στο σχολείο στις 16 Ιουνίου. Στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς αναγκάστηκαν να φύγουν 30 και πλέον μαθητές από την α΄ τάξη γιατί και η αισθητική παιδεία είχε υποβιβαστεί αλλά και η μουσική παιδεία δεν λειτουργούσε ικανοποιητικά. Το τρομακτικό για τους γονείς ήταν η απουσία όποιου υπευθύνου για τη λειτουργία του.

Μια ομάδα γονιών, στην αγωνία μας για το μέλλον αυτού του σχολείου και τη μόρφωση των παιδιών μας, μετά από πολλά εμπόδια και αφού απειλήσαμε ότι θα διαμαρτυρηθούμε στα Μ.Μ.Ε. κατορθώσαμε να συναντήσουμε τον Αναπληρωτή Υπουργό κ. Πετσάλνικο και να εκθέσουμε τους προβληματισμούς μας. Μη θέλοντας να παραδεχθεί κανέναν από τους προβληματισμούς μας, ο κ. Αναπληρωτής Υπουργός μας αποχαιρέτησε, απευθυνόμενος προς εμένα, λέγοντάς μου: «δάσκαλε μ’ αυτή την ανεργία που υπάρχει, δεν είναι καλό κάποιο παιδί να μπορεί να παίξει το μπαγλαμαδάκι του ή την κιθαρίτσα του;».

Στις 17 Μαρτίου του 1996, η συνέλευση των γονέων και κηδεμόνων με ψήφισμά της ζήτησε την διατήρηση του χαρακτήρα του Μουσικού Γυμνασίου και του Λυκείου Παλλήνης ως πειραματικού σχολείου γενικής αισθητικής καλλιέργειας.

Σ’ ένα πειραματικό σχολείο εφαρμόζονται πειραματικά προγράμματα που θα ’πρεπε να αξιολογούνται και ανάλογα να συνεχίζουν να εφαρμόζονται ή να τροποποιούνται ή να καταργούνται.

Μια αλλαγή σαν αυτή που επήλθε στο Μουσικό Σχολείο Παλλήνης θα ήταν αποδεκτό να γίνει αν η Πολιτεία αποφάσιζε ν’ αλλάξει το χαρακτήρα του σχολείου, από γενικής αισθητικής καλλιέργειας με ειδίκευση στη μουσική, σε αμιγώς επαγγελματικό μουσικό σχολείο. Αλλά αυτό θα έπρεπε να το κάνουν ανοιχτά, ρητά, με παρρησία, εξηγώντας τους λόγους γι’ αυτή την αλλαγή πολιτικής με επιχειρήματα που θα αποδείκνυαν ότι αυτή η αλλαγή θα είναι προς όφελος της παιδείας και κυρίως να αναλάμβαναν τις ευθύνες τους. Στην προκειμένη περίπτωση αυτά τα στοιχεία απουσίαζαν παντελώς.

Δεν θα ’πρεπε να σκεφτούν αυτά τα παιδιά που φοιτούσαν ήδη σ’ αυτό το σχολείο υπολογίζοντας στον αρχικό του χαρακτήρα; Δε θα ’πρεπε επίσης να ενημερωθούν έγκαιρα οι γονείς των υποψηφίων και οι ίδιοι γι’ αυτή την αλλαγή;

Το σχολείο από σχολικό έτος 95-96 έως και το σχολικό έτος 2004-05 λειτουργεί μ’ εκείνο το περικομμένο πρόγραμμα της αισθητικής παιδείας. (Να ξαναθυμίσω, από τον τεμαχισμό της Πολύτεχνης Έκφρασης παραμένει το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής, το μάθημα των εικαστικών μειώνεται από 2ωρο σε 1 ώρα και καταργείται ο εργαστηριακός του χαρακτήρας. Η Ιστορία της Τέχνης παραμένει στην α΄ τάξη για 2ωρο και μειώνεται στη β΄ και γ΄ τάξη του γυμνασίου από 2ωρο σε 1 ώρα, ενώ στην Γ΄ Λυκείου μετονομάζεται προς στιγμήν σε Ιστορία των Πολιτισμών και αμέσως μετά παύει να υπάρχει, αφού η Ε΄ δέσμη που υπήρχε καταργείται. Στο δε Λύκειο μια ώρα Αισθητική Αγωγή, μάθημα επιλογής στην Α΄ τάξη, δίωρο το Ελεύθερο Σχέδιο μάθημα επιλογής στην Β ΄τάξη και δίωρο Ιστορία της Τέχνης, μάθημα επιλογής στην Γ ΄τάξη μετά την αλλαγή του προγράμματος του Λυκείου).

Από το σχολικό έτος 2005-06 τα πράγματα αλλάζουν πάλι, η Ιστορία της Τέχνης στην α΄ τάξη του Γυμνασίου μειώνεται από 2ωρο σε 1 ώρα και παραμένει ξεκομμένη έτσι σαν ρετάλι μόνη της, ενώ στην β΄ και γ΄ τάξη καταργείται τελείως. Ότι είχε απομείνει που ψευτοχαρακτήριζε ακόμα ως αισθητική παιδεία σ΄ αυτό το σχολείο διαγράφεται.

Στο δε Λύκειο το Ελεύθερο Σχέδιο μάθημα επιλογής στην Β΄ τάξη μειώνεται από δίωρο σε μια ώρα, και σήμερα με τα καινούρια δεδομένα το Ελεύθερο και το Γραμμικό Σχέδιο καταργούνται τελείως. (Οι γονείς που τα παιδιά τους θα πρέπει να εξετασθούν στα μαθήματα αυτά, ως ειδικά μαθήματα, για ν’ ακολουθήσουν σχολές που τα χρειάζονται, θα τα πληρώνουν πλέον από την τσέπη τους).

Τους καλοκαιρινούς Μήνες και τον Σεπτέμβρη του 2008 έγινε μια ακόμα απόπειρα διάλυσης, ότι είχε απομείνει από τον τίτλο του σχολείου ως Σχολείο Γενικής Αισθητικής Παιδείας το στέλνανε «στο πυρ το εξώτερο».

Ένα χαρτί της Καλλιτεχνικής Επιτροπής κυκλοφορούσε σφιχτά-κρυφά στα χέρια κάποιων αλλά και της Διεύθυνσης του Σχολείου μας. Με το κρυφό αυτό χαρτί τα εναπομείναντα μαθήματα των Εικαστικών, της Ιστορίας της Τέχνης και της Θεατρικής Αγωγής καταργούνταν τελείως από τα μουσικά σχολεία και μειώνονταν και η Παραδοσιακή Μουσική στο μισό.

Εγώ το πληροφορήθηκα από τους καθηγητές της παραδοσιακής μουσικής όπου μ΄ το αυτό χαρτί ήταν θύμα και το μάθημά τους.

Η σκηνή που εξελίχθηκε για να δω αυτό το κρυφό χαρτί, από τα χέρια της Διεύθυνσης, δεν μπορεί να περιγραφεί εδώ.

Τότε έγραψα ένα κείμενο διαμαρτυρίας και το ’στειλα προς κάθε αρμόδιο.

Παραθέτω απόσπασμα του κειμένου.

   «Με αφορμή την αποβολή του μαθήματος των Εικαστικών καθώς και του μαθήματος της Θεατρικής αγωγής απ’ όλα τα Μουσικά Σχολεία της Ελλάδος «λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς τους» …

Τον Σεπτέμβριο του 2005 γράφτηκε ο «επικήδειός» του μαθήματος της Ιστορίας της Τέχνης, με την κατάργηση του από τα Μουσικά Σχολεία.

Σήμερα, με αφορμή την αποβολής του μαθήματος των Εικαστικών καθώς και του μαθήματος της Θεατρικής αγωγής (των τελευταίων μαθημάτων που απέμειναν να θυμίζουν τον χαρακτηρισμό του σχολείου ως «Σχολείο Γενικής Αισθητικής Παιδείας …») απ’ όλα τα Μουσικά Σχολεία της Ελλάδος «λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς τους», θα προσπαθήσω να θυμίσω, έτσι ως μνημόσυνο,

Σήμερα ήρθε και η σειρά για «επικήδειο» των Εικαστικών καθώς και του μαθήματος του Θεάτρου (τελευταίο πρόγραμμα μια (1) ώρα την εβδομάδα).

Ξέρετε τι πονοκέφαλος θα ’ταν γι’ αυτούς, τους «αρμόδιους», όλα αυτά, τα παράξενα, μαθήματα για τόσα χρόνια; (διανύουμε το 20το έτος).    

Θ’ αναρωτιόνταν, φαντάζομαι:

«Καλά ορέ, αυτοί που ίδρυσαν το Σχολείο δεν ήταν καθόλου στα καλά τους; Τι τα ’θελαν τα Εικαστικά, την Ιστορία της Τέχνης, Την Πολύτεχνη Έκφραση, το Θέατρο, τα Ελεύθερα εργαστήρια, τόσες ώρες την εβδομάδα; Τι σχέση έχουν αυτά με τη Μουσική;

Μεγάλος βραχνάς φαντάζομαι.

Από τον 5ο, κιόλας, χρόνο λειτουργίας, του πρώτου, του Πειραματικού Μουσικού Σχολείου Παλλήνης άρχισαν να τα σκέφτονται τι πρέπει να κάνουν μ’ αυτά τα παρείσακτα μαθήματα. Ντρέπονταν, φαίνεται, και να ρωτήσουν τι ρόλο παίζουν. Φοβόταν, μη τους έλεγαν: είσαστε «επιτετραμμένοι» - «αρμόδιοι» και δεν ξέρετε τι είναι αυτά;

Έτσι, λοιπόν, για να γλιτώσουν το φιάσκο της αγραμματοσύνης τους, αποφάσισαν δειλά - δειλά να σκέφτονται να τα καταργήσουν.

Από το Μάη του 1993, άρχισε η συστηματική δρομολόγηση της αλλαγής-κατάργησης. Τότε, δεν τα κατάφεραν, αλλά δεν το ’βαλαν κάτω, σκέφτονταν-σκέφτονταν-σκέφτονταν, για κάμποσα χρόνια, ως τις αρχές του 1995.

Και τους ήρθε μια λαμπρή ιδέα.

Θα οργανώσουμε συνέδριο είπαν.

Και οργάνωσαν, λοιπόν, ένα ψευτοσυνέδριο. …   … … .»

Με την κατακραυγή πολλών φορέων αυτό το κρυφό χαρτί το απέσυραν.

Όλες αυτές οι αλλαγές έγιναν χωρίς καμία αξιολόγηση, παραβαίνοντας ακόμα κι΄ αυτόν το νόμο που διέπει τα πειραματικά σχολεία όπου τα προγράμματά τους αξιολογούνται βελτιώνονται έτσι ώστε να πετύχουν το σκοπό τους (να μη ξεχνάμε ότι το Σχολείο μας ήταν Πειραματικό). Σ΄ αυτό το σχολείο, επαναλαμβάνω και τονίζω, δεν έγινε καμία αξιολόγηση ποτέ, οι αλλαγές έγιναν αυθαίρετα. Ας σημειωθεί ακόμη ότι στον τίτλο του παραμένει, μετά από τόσα κλαδέματα, το «γενικής αισθητικής παιδείας».

Η παντεχνία στην καλλιτεχνική παιδεία και η «πολυθεματικότητα» ή «διαθεματικότητα», όπως λέγεται σήμερα και γίνεται προσπάθεια να προωθηθεί στην εκπαίδευση και στις μεθόδους διδασκαλίας, είχαν την πραγματική τους βάση σ’ αυτό το ιδρυτικό κείμενο για τα «Μουσικά Σχολεία», που ήταν Σχολεία Γενικής Αισθητικής Παιδείας με απόλυτα συγκεκριμένες σταθερές και συγκεκριμένο άξονα.

Νίκος Γιαννάκης

Καθηγητής των Εικαστικών

στο Μουσικό Γυμνάσιο Παλλήνης

 

 

 

---

 

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

 Παλλήνη, Πέμπτη 24 - 10 - 2013

     Οι περισσότερες χώρες, σχεδόν όλες, έχουν για εθνική γιορτή τους το τέλος ενός μεγάλου πολέμου. Στην Ελλάδα κάθε χρόνο τέτοιες μέρες γιορτάζουμε την έναρξή του, τη μέρα που η χώρα υποχρεώθηκε να απαντήσει στο σκληρότερο από τα διλήμματα που θέτουν στις μικρές χώρες οι εποχές της μεγάλης παγκόσμιας αναταραρχής. Οι περισσότεροι από τους μαθητές, αλλά και οι περισσότεροι από τους μεγαλύτερούς σας, αυτό που έχουν συγκρατήσει για την εθνική γιορτή της 28ης Οκτωβρίου είναι το ΟΧΙ – η άρνηση του πιο αδύναμου να υποταχθεί στον ισχυρότερο, η ανάληψη του κινδύνου ζωής μπροστά στο αγαθό της ελευθερίας ως υπέρτατη αξία, υπέρτερη μόνη αυτή ακόμη και της ανθρώπινης ζωής.

     Είναι σωστό και είναι αληθινό. Το ΟΧΙ είναι η ουσία της μέρας. Θα θυμάστε ίσως ότι, όπως το λέει και ο Καβάφης, τόσο στις ζωές των ανθρώπων, στην ατομική μοίρα του καθενός, όσο και στις ιστορικές διαδρομές των λαών και των κρατών, στην οργανωμένη συλλογική πορεία των ανθρώπων δηλαδή, έρχεται μια μέρα που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο Οχι να πούνε. Και το ΟΧΙ έχει κόστος, που τα άτομα και οι λαοί το αναδέχονται και το καταβάλλουν, κόστος συχνά βαρύ και επώδυνο, με αντάλλαγμα την αξιοπρέπεια και την ελευθερία του φρονήματος και της γνώμης, που η εθνική ελευθερία είναι προϋπόθεσή της. Για τις χώρες και τους λαούς που κουβαλούν μια βαριά ιστορικότητα, όπως οι Έλληνες, η ελευθερία και η άρνηση της υποτέλειας αποτελεί συστατικό της ύπαρξής τους.  

     Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, στον οποίο μπήκε χωρίς να το επιδιώξει η Ελλάδα πριν από 73 χρόνια, δεν ήταν ένας πόλεμος σαν όλους τους άλλους. Υπήρξε η αιματηρότερη αναμέτρηση στην παγκόσμια ιστορία και άλλαξε τη μορφή του κόσμου, με πολλούς κρίσιμους τρόπους όσο κανένας πόλεμος πριν από αυτόν. Για τρεις λόγους: 

     Πρώτον, γιατί στο τέλος του η ανθρωπότητα για πρώτη φορά από τότε που το ανθρώπινο είδος έγινε κυρίαρχο του πλανήτη αντιμετώπιζε, μπαίνοντας στην πυρηνική εποχή, την προοπτική της εξαφάνισής του από το πρόσωπο της Γης με τα μέσα που είχε καταφέρει το ίδιο να συσσωρεύσει. Για πρώτη φορά ένας πόλεμος θα μπορούσε να εξοντώσει όχι απειράριθμες ζωές, όπως τόσοι και τόσοι πόλεμοι είχαν κάνει, όχι άτομα, αλλά το είδος συνολικά. 

    Δεύτερον, γιατί η απελευθέρωση των κρατουμένων στο Άουσβιτς, το Νταχάου και τα άλλα στρατόπεδα συγκέντρωσης αποκάλυψαν κάτι που η ανθρωπότητα δεν είχε ποτέ στο παρελθόν συνειδητοποιήσει. Σφαγές και διωγμοί είχαν υπάρξει και στο παρελθόν. Επιχειρήσεις γενοκτονίας επίσης, όπως αυτές που είχαν ζήσει οι Αρμένιοι στην ύστερη οθωμανική αυτοκρατορία. Αλλά ήταν η πρώτη φορά που τεχνολογία και πολιτική συναντιόνταν σε ένα στόχο που έθετε το όριο του ανθρώπινου πολιτισμού: στην πλήρη εξαφάνιση ενός λαού, με φυλετικά και μόνον κριτήρια, και την ανοχή ή συνενοχή μεγάλου πλήθους ανθρώπων, κάθε προέλευσης και κάθε κοινωνικής και εκπαιδευτικής προέλευσης, σε αυτή την επιχείρηση φυσικού αφανισμού. Η μισαλλοδοξία, μια σταθερή παθογένεια του ανθρώπινου πολιτισμού, απέκτησε στην περίπτωση του Ολοκαυτώματος μια παγκόσμια πολιτιστική διάσταση. Έβαλε μια κόκκινη γραμμή για το τι μπορεί να ανεχτεί ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος, οπουδήποτε στον κόσμο, αν θέλει να λογίζεται πολιτισμένος άνθρωπος. Και δημιούργησε το πεδίο για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

     Τρίτο και δραματικά επίκαιρο στη χώρα και στις μέρες μας. Η δυσάρεστη έκπληξη από την επικράτηση του φασισμού και του ναζισμού σε μεγάλες χώρες και μεγάλους ιστορικούς λαούς, όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ιαπωνία αλλά και άλλες που συχνά ξεχνάμε, όπως η Ουγγαρία ή η Ρουμανία, η Αυστρία, μητρόπολη μέχρι τον προηγούμενο μεγάλο πόλεμο της σημαντικότερης πολυεθνικής αυτοκρατορίας, δηλαδή του εναλλακτικού μοντέλου οργάνωσης των λαών απέναντι στο εθνικό κράτος. Το πώς και γιατί συνέβη λαοί και κράτη να παρασυρθούν στην παράνοια, που οδήγησε και τα ίδια στην καταστροφή, αφού αιματοκύλισε όλο τον κόσμο, είναι αυτό που προπάντων δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να ξεχαστεί. Γιατί η λήθη είναι καλή, η άγνοια και η λησμοσύνη είναι συνταγή επανάληψης της παγκόσμιας τραγωδίας. Αυτό που προηγήθηκε της επικράτησης του ναζισμού στη Γερμανία δεν είναι κάτι άγνωστο, ούτε κάτι που έχει εξαλειφθεί. Η αδυναμία της δημοκρατίας να δώσει μαζικά στους πολίτες της τα στοιχειώδη ήταν η ρίζα που έθρεψε το ναζισμό. Η κατάρρευση της οικονομίας, η εκτεταμένη ανασφάλεια των ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων, η αδυναμία διασφάλισης της περιουσίας από τον πληθωρισμό και η μαζική ανεργία που ακολούθησε αποτέλεσαν ένα προς ένα τα σκαλιά για την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Θυμηθείτε. Ο Χίτλερ επικράτησε μέσα από τους δημοκρατικούς θεσμούς. Μέσα από τις κάλπες. Η δημοκρατία, αυτή που αποκλήθηκε η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, και η συγκυρία της οικονομικής εξαθλίωσης με την εθνική ταπείνωση, έδωσε τα όπλα για την εκτέλεσή της από τους Ναζί. Ένα από τα βαθύτερα και σημαντικότερα συμπεράσματα που έβγαλε ο κόσμος από την τραγωδία του Β Παγκοσμίου Πολέμου ήταν πως η δημοκρατία από τη φύση της έχει την αδυναμία να δίνει στους εχθρούς της τα όπλα για να την εξοντώσουν. Και πως η Δημοκρατία οφείλει προς τον εαυτό της να έχει τα μάτια της ανοιχτά και μην οπλίζει το χέρι των επίδοξων αυτουργών του φόνου της. Η Δημοκρατία εγγυάται την ελευθερία. Αλλά δεν τα επιτρέπει όλα. Επιτρέπει την άρνησή της, αλλά δεν επιτρέπει την οργάνωση της ανατροπής της. Και κατεξοχήν δεν επιτρέπει ούτε τη θεωρητική, ούτε προπάντων την άρνηση στην πράξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου.

     Οι μέρες που περνάει η Ελλάδα σήμερα είναι δύσκολες. Και το ξέρετε όλοι. Δεν είσαστε από τις τυχερές γενιές. Συναντιόσαστε νωρίς με προβλήματα, με διλήμματα. Κρατήστε τα αυτιά σας κλειστά στις Σειρήνες του μίσους και της βίας. Σήμερα υπόσχονται μια εκτόνωση της δίκαιης οργής. Αύριο οδηγούν κατευθείαν στις πιο ολέθριες επιλογές για τον καθένα και για όλους μαζί. Κάθε μέρα μπορείτε να λέτε το δικό σας ΟΧΙ.

 

                                                                       ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ

 

 

---

 

 

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

Παλλήνη, Δευτέρα 28 – 10 – 2013

Περί ιστορικής μνήμης

      Από την 28η Οκτωβρίου 1940 έχουν ήδη περάσει 73 ολόκληρα χρόνια. Λίγο-λίγο αυτοί που έζησαν εκείνα τα γεγονότα φεύγουν, στους νεότερους μένουν οι διηγήσεις των παλαιοτέρων, ιστορικοί τόποι μνήμης, τα βιβλία της ιστορίας, φωτογραφίες, ντοκιμαντέρ, ταινίες. Και καθώς τα χρόνια περνούν, εκείνα τα γεγονότα ολοένα απομακρύνονται στο παρελθόν και η σχέση τους με τη σημερινή πραγματικότητα, που και αυτή μεταβάλλεται πολύ γρήγορα, ίσως φαίνεται, ιδιαίτερα στους νεότερους, ολοένα και πιο δυσδιάκριτη.

      Γιατί λοιπόν πρέπει να θυμόμαστε εκείνα τα γεγονότα; Πόσο μας αφορούν εμάς σήμερα; Γιατί είναι σημαντικό να γιορτάζουμε αυτή την εθνική εορτή;

      Με λίγα λόγια θα προσπαθήσω να δείξω τη σχέση εκείνων των γεγονότων με τη σημερινή μας πραγματικότητα. Θα προσπαθήσω να σας πω ότι η ιστορία αυτή μας αφορά πάντοτε άμεσα, ότι το μήνυμα που μας στέλνει είναι πάντοτε επίκαιρο μέσα στον σύγχρονό μας κόσμο.

      Και, με αφορμή την 28η Οκτωβρίου, επιτρέψτε μου δυό λόγια γενικότερα για την ιστορική μνήμη :

     Έχουμε εμείς οι Έλληνες αρκετά καλή ιστορική μνήμη; Ασφαλώς όλοι θυμόμαστε κάποια μεγάλα ιστορικά γεγονότα από την αρχαιότητα, το Βυζάντιο, τους νεότερους χρόνους, ιδιαίτερα όσα μας αφορούν άμεσα. Ιστορική όμως μνήμη σημαίνει και κάτι περισσότερο: Να μπορούμε να συσχετίζουμε συνεχώς τα ιστορικά γεγονότα με το παρόν μας, να βλέπουμε με ποιους τρόπους εκείνα τα λιγότερο ή περισσότερο μακρινά γεγονότα έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους και καθορίζουν τη ζωή μας σήμερα. Άραγε μπορούμε να βλέπουμε αρκετά καθαρά την κίνηση των μεγάλων γραμμών της ιστορίας, τις ιστορικές τάσεις, τις αιτίες των γεγονότων και τα αποτελέσματά τους, τη γενεαλογία και την εξέλιξη των μεγάλων ιδεών που είναι βέβαια άυλες, έχουν όμως τεράστια υλικά αποτελέσματα και καθορίζουν πάντοτε τη ζωή της ανθρωπότητας και τη δική μας; Κατά τη γνώμη μου, πολλά ακόμη πρέπει και μπορούμε να κάνουμε ως έθνος για την ενίσχυση της ιστορικής μας μνήμης, δηλαδή, σε τελική ανάλυση, της αυτογνωσίας μας.

 Σύντομη εισαγωγή στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

      Η 28η Οκτωβρίου 1940 σημαίνει την είσοδο της Ελλάδας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για ένα σημαντικό κεφάλαιο του πολέμου που καθόρισε τη συνολική του έκβαση. Έτσι, εκτός από τη σημασία που έχει για εμάς ως έθνος, η 28η Οκτωβρίου έχει και μια παγκόσμια σημασία.

      Για να κατανοήσουμε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον μεγαλύτερο όλης της ιστορίας, πρέπει να γνωρίζουμε, εκτός από τα κύρια γεγονότα του, και τα γεγονότα που οδήγησαν σ’ αυτόν καθώς και τις ιδέες πίσω από τις εμπόλεμες παρατάξεις αυτού του πολέμου. Γιατί αυτός ο πόλεμος έχει καταγραφεί στη συνείδηση όλης της ανθρωπότητας όχι μόνο ως ένας ακόμη πόλεμος μεταξύ κρατών με αντικρουόμενα συμφέροντα, αλλά και ως ένας πόλεμος μεταξύ δύο διαμετρικά αντίθετων πολιτικών συστημάτων και ιδεολογιών, της δημοκρατίας από την μια πλευρά και του φασισμού και του ναζισμού από την άλλη.

     Ας πούμε λοιπόν πρώτα λίγα λόγια για τα γεγονότα που οδήγησαν στον πόλεμο, δηλαδή για την κατάσταση στην Ευρώπη κατά την περίοδο του επονομαζόμενου «μεσοπολέμου».

 Η Ευρώπη στην περίοδο του «μεσοπολέμου»

      Οι συνθήκες ειρήνης, μετά το τέλος του Α΄ παγκοσμίου πολέμου το 1918, δεν κατόρθωσαν να θέσουν τα θεμέλια μιας νέας ισορροπίας στην Ευρώπη, καθώς περιλάμβαναν πολύ ταπεινωτικούς όρους για τους ηττημένους του πολέμου, την Γερμανία και την Αυστροουγγαρία. Έτσι ακολούθησαν χρόνια μεγάλης αναταραχής και αβεβαιότητας. Η κατάσταση επιδεινώθηκε, όταν το 1929, ξεκινώντας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ξέσπασε η παγκόσμια οικονομική κρίση, η μεγαλύτερη από όσες είχε γνωρίσει έως τότε ολόκληρος ο δυτικός κόσμος. Η κρίση διήρκεσε, αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο, σχεδόν μια δεκαετία, δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα στην Ευρώπη και συνέβαλε ουσιαστικά στην άνοδο συντηρητικών, αυταρχικών καθεστώτων, καθώς σε μία μικρότερη ή μεγαλύτερη μερίδα των πολιτών των ευρωπαϊκών χωρών φαινόταν ότι τα δημοκρατικά κοινοβουλευτικά καθεστώτα δεν μπορούσαν να λύσουν τα μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν.

     Η ηττημένη στον πόλεμο Γερμανία πέρασε πολύ δύσκολα χρόνια πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, έως ότου το 1933 την εξουσία πήραν οι εθνικοσοσιαλιστές (ή αλλιώς ναζί) με αρχηγό τους τον Αδόλφο Χίτλερ. Στην Ιταλία ήδη από το 1922 την εξουσία κατείχε το φασιστικό κόμμα με αρχηγό του τον Μπενίτο Μουσολίνι. Οι δύο χώρες σχημάτισαν τον λεγόμενο «Άξονα», μια συμμαχία που είχε ως στόχο την εγκαθίδρυση μιας «νέας τάξης πραγμάτων» στην Ευρώπη και έδειξαν πολύ σύντομα τις επεκτατικές τους διαθέσεις. Στη Ρωσία, μετά την επανάσταση του 1917, την εξουσία κατείχαν οι κομουνιστές, με αρχηγό τους τον Λένιν και αργότερα τον Στάλιν. Από τις μεγάλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης μόνο η Γαλλία και η Αγγλία συνέχιζαν να έχουν δημοκρατικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα. Στην Ισπανία, ο εμφύλιος πόλεμος (1936 - 1939) έδειξε με τον δραματικότερο τρόπο τη σύγκρουση των αντίθετων πολιτικών και ιδεολογικών τάσεων που αγωνίζονταν τότε να επικρατήσουν σ'  όλη την Ευρώπη.

     Στην Ελλάδα από το 1936 έχουμε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου υπό τον Ιωάννη Μεταξά. Πρόκειται για μία δικτατορία που θυμίζει άλλα αυταρχικά συντηρητικά καθεστώτα στην Ευρώπη. Όμως, στην εξωτερική της πολιτική η Ελλάδα διατήρησε στενή σχέση με τη Μεγάλη Βρετανία, καθώς αυτό απαιτούσαν τότε τα εθνικά της συμφέροντα και οι υποβόσκουσες απειλές από τη γειτονική φασιστική Ιταλία.

 Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος – η Κατοχή και η Αντίσταση

      Παρά τις προσπάθειες της Αγγλίας και της Γαλλίας να αποφευχθεί ένας νέος πόλεμος και την υποχωρητική τους στάση προς τον Χίτλερ, τον Σεπτέμβριο του 1939, με την επίθεση των Γερμανών κατά της Πολωνίας, ξεσπάει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μέσα στον πρώτο μόλις χρόνο του πολέμου τα γερμανικά στρατεύματα έχουν ήδη καταλάβει σχεδόν όλη την ηπειρωτική Ευρώπη. Μόνη η Αγγλία, απομονωμένη στο νησί της, υπό την ηγεσία του Τσώρτσιλ, αντιστέκεται με μεγάλες θυσίες. Για πόσο όμως ακόμη θα μπορούσε να αντέξει; Ο πόλεμος φαινόταν τότε ότι είχε ήδη σχεδόν κριθεί υπέρ των Γερμανών.

      Η σύμμαχος των Γερμανών Ιταλία, έχοντας ήδη προσαρτήσει την Αλβανία, κηρύσσει την 28η Οκτωβρίου του 1940 τον πόλεμο κατά της Ελλάδας, ελπίζοντας σε μια εύκολη, μέσα σε λίγες μέρες, νίκη, ώστε να κυριαρχήσει με τη σειρά της στην Νοτιοανατολική Ευρώπη – στα Βαλκάνια – και την Ανατολική Μεσόγειο. Οι εξελίξεις όμως θα διαψεύσουν οικτρά τους επιτιθέμενους Ιταλούς:

     Ο ελληνικός στρατός όχι μόνο αναχαιτίζει τον αντίπαλο, παρότι αυτός διαθέτει ασύγκριτη υπεροπλία, αλλά τον απωθεί στο αλβανικό έδαφος, όπου τον καθηλώνει επί πέντε μήνες, μέχρι και τις αρχές Απριλίου του 1941, δείχνοντας ασύγκριτη γενναιότητα και ηρωισμό. Εκείνοι οι μήνες του πολέμου υπήρξαν από τις σπάνιες ιστορικά στιγμές απόλυτης ενότητας όλου του ελληνικού λαού.

     Στις αρχές Απριλίου του 1941 η Ελλάδα δέχεται γερμανική επίθεση από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Παρά την ηρωική αντίσταση του ελληνικού στρατού και στα οχυρά Ρούπελ της Μακεδονίας, ακολουθεί η κατάληψη της Ελλάδας από τα γερμανικά στρατεύματα που ολοκληρώνεται στις αρχές Μαΐου του 1941 με την μάχη της Κρήτης.

     Έτσι, η ηρωική αντίσταση της Ελλάδας στις δυνάμεις του φασισμού και του ναζισμού ίσως εκ πρώτης όψεως φανεί ότι δεν είχε αποτέλεσμα, ότι τελικά ήταν μάταιη.

     Όμως, η ελληνική νίκη κατά των Ιταλών στα βουνά της Αλβανίας ήταν η πρώτη νίκη στη Ευρώπη κατά των δυνάμεων του Άξονα, που αναπτέρωσε το ηθικό και την ελπίδα της νίκης σε όσους αντιστέκονταν ακόμη, στον αγγλικό λαό αλλά και στους λαούς όλης της κατεχόμενης Ευρώπης. Επίσης, όλοι οι ιστορικοί συμφωνούν ότι η επέμβαση των Γερμανών στα Βαλκάνια και την Ελλάδα είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση κατά αρκετούς μήνες της επίθεσής τους εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία άρχισε τελικά τον Ιούνιο του 1941. Το γεγονός αυτό είχε καθοριστική σημασία για την αποτυχία εκείνης της επίθεσης και την τελική έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπέρ των Συμμάχων.

     Στην Ελλάδα, μετά την κατάληψή της από τους Γερμανούς, ακολουθούν τρεισήμισι χρόνια (μέχρι τον Οκτώβριο του 1944) τριπλής - γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής - κατοχής. Ήταν χρόνια σκληρής δοκιμασίας για τον ελληνικό λαό: στερήσεις, πείνα, βασανιστήρια, εκτελέσεις και σφαγές από τους κατακτητές. Παράλληλα όμως ήταν και χρόνια μιας αντίστασης από τις μεγαλύτερες σε όλη την τότε κατεχόμενη Ευρώπη. Η εθνική μας αντίσταση κράτησε τότε ψηλά το φρόνημα του ελληνικού λαού και την ελπίδα της νίκης και αποτελεί τη φυσική συνέχεια του αγώνα στα βουνά της Αλβανίας.

     Όπως είπα και στην αρχή, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν ήταν μόνο πόλεμος μεταξύ κρατών με αντικρουόμενα συμφέροντα, αλλά κατ’ εξοχήν πόλεμος μεταξύ δύο ασυμβίβαστων πολιτικών συστημάτων και ιδεολογιών, της δημοκρατίας από τη μία πλευρά και του ναζισμού-φασισμού από την άλλη. Ας μιλήσουμε λοιπόν λίγο και γι’ αυτά.

Περί δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων

      Για τη δημοκρατία έχουμε όλοι ακούσει και διαβάσει πάρα πολλά. Πολύ λίγα μόνο θα σας αναφέρω εδώ: Η δημοκρατία βασίζεται σε ιδέες που είδαν πρώτη φορά το φως στην Αρχαία Ελλάδα και είναι από τα μεγαλύτερα κληροδοτήματα των Ελλήνων στην ανθρωπότητα: Την ελευθερία του ατόμου, την ισότητά του απέναντι στο νόμο, τη συμμετοχή του στη διακυβέρνηση της πολιτείας, ανεξάρτητα από την κοινωνική του θέση ή την οικονομική του κατάσταση. Ας θυμηθούμε τον «Επιτάφιο» του Περικλή, όπως μας τον παραδίδει ο Θουκυδίδης. Ας θυμηθούμε επίσης και τη χριστιανική διδασκαλία που ήρθε μερικούς αιώνες αργότερα: Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι μπροστά στο Θεό, ο Θεός αγαπάει εξ ίσου όλους τους ανθρώπους.

     Οι ιδέες αυτές σαν να ανακαλύφθηκαν εκ νέου τον 18ο αιώνα, τον «αιώνα του Διαφωτισμού», από κάποιους μεγάλους στοχαστές, που επονομάστηκαν «Διαφωτιστές», άσκησαν τότε βαθιά επιρροή σ’ όλη την Ευρώπη και μπορούν να συνοψιστούν στις αρχές που αποκαλούμε «ανθρώπινα δικαιώματα».

     Τα ανθρώπινα δικαιώματα απετέλεσαν τις κινητήριες ιδέες της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης, συμπληρώθηκαν σταδιακά μέχρι την εποχή μας και πάνω τους βασίζονται όλα τα δημοκρατικά κοινοβουλευτικά πολιτεύματα. Γι' αυτό τον λόγο τα συναντά κανείς σ’ όλα τα Συντάγματα των χωρών που έχουν πολίτευμα αυτής της μορφής. Εξαιρετική όμως διατύπωση έχουν βρει και στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που ψηφίστηκε μετά τον πόλεμο, το 1948, από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

      Τα ανθρώπινα δικαιώματα βασίζονται στην αρχή ότι «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα», χωρίς καμία διάκριση φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικής ή άλλης πεποίθησης, εθνικής ή κοινωνικής καταγωγής, περιουσίας.

      Ας αναφέρουμε εδώ σύντομα τα κυριότερα από τα δικαιώματα αυτά: Την προσωπική ελευθερία, την προσωπική ασφάλεια, την ισότητα απέναντι στο νόμο, το δικαίωμα σε μία δίκαιη δίκη, την ελευθερία της σκέψης, του λόγου, της έκφρασης, της θρησκείας, το δικαίωμα του πολίτη να εκλέγει και να εκλέγεται, το δικαίωμα στην εργασία, την παιδεία, την υγεία.

      Οι έννοιες δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες, δεν μπορεί η μία να νοηθεί χωρίς την άλλη. Όποιος υπερασπίζεται τη μία ιδέα υπερασπίζεται ταυτόχρονα και την άλλη.

 Περί ναζισμού και φασισμού: Σύντομη αναφορά στον ρατσισμό και τον εθνικισμό

       Ας αναφερθούμε τώρα σύντομα και στον εθνικοσοσιαλισμό και τον φασισμό: Ο εθνικοσοσιαλισμός είναι μια ιδεολογία που αρνείται ρητά αξίες όπως την πίστη στην ελευθερία του ατόμου, την ισότητα των πολιτών, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία. 

       Λίγα λόγια θα σας πω μόνο για δύο από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του εθνικοσοσιαλισμού, τον ρατσισμό και τον εθνικισμό.

      Ο εθνικοσοσιαλισμός βασίζεται στην πίστη ότι υπάρχουν ανώτερες και κατώτερες φυλές ανθρώπων, φυλές κυριάρχων και φυλές υποτελών ή δούλων, «υπανθρώπων», ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται καθόλου από τον ίδιο και τη θέλησή του, από τον τρόπο που διαμορφώνει τη ζωή του, αλλά καθορίζεται οριστικά και αμετάκλητα από τη φυλή του ή και το χρώμα του δέρματός του. Ο Χίτλερ έλεγε : «Μιλάει το αίμα». Αυτός είναι ο ρατσισμός.

      Για τον εθνικοσοσιαλισμό μάλιστα, εκτός από τις φυλές που πρέπει και αξίζει να είναι μόνο δούλοι (όλοι οι έγχρωμοι λαοί αλλά και λαοί που ανήκουν στη λευκή φυλή, όπως οι Σλάβοι της Ανατολικής Ευρώπης), υπάρχουν και φυλές που πρέπει να εξαφανιστούν από προσώπου γης, όπως οι Εβραίοι. Και βέβαια ο ναζισμός συνειδητά καλλιεργεί το μίσος απέναντι σ’ όλες αυτές τις «φυλές» που θεωρεί κατώτερες, δηλαδή στην πραγματικότητα το μίσος απέναντι στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας.

     Το φρικιαστικό στην περίπτωση του εθνικοσοσιαλισμού είναι ότι οι ιδέες αυτές έγιναν πράξη και πριν τον πόλεμο μέσα στη Γερμανία αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια του πολέμου με τις μαζικές σφαγές αμάχων, που πήραν τη μορφή πραγματικών εθνικών εκκαθαρίσεων, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ευρώπη και την πρώην Σοβιετική Ένωση, με τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, πραγματικά στρατόπεδα δούλων, τα στρατόπεδα μαζικής εξόντωσης και το «Ολοκαύτωμα» των Εβραίων. Είναι αναρίθμητες και ακλόνητα τεκμηριωμένες οι μαρτυρίες πάσης φύσεως για όλα αυτά τα εγκλήματα. Έτσι, όσο και αν δυσκολεύεται να τα συλλάβει ο νους μας, πρέπει να τα κοιτάζουμε συνεχώς κατάματα, ώστε να μη λησμονηθούν και να μη ξανασυμβούν ποτέ.

      Άλλη βασική πίστη του εθνικοσοσιαλισμού και του φασισμού είναι ο εθνικισμός. Ο Χίτλερ έλεγε : «Το άτομο δεν είναι τίποτε, το έθνος είναι τα πάντα».

     Ο εθνικισμός ως ιδεολογία δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα, σε μία εποχή δημιουργίας των εθνικών κρατών στην Ευρώπη, και έθετε τότε ως θεμέλιο του κράτους την ιδέα του έθνους και όχι τη θρησκεία ή τον ελέω Θεού βασιλέα, όπως συνέβαινε παλιότερα. Ο εθνικισμός στον 20ό αιώνα και στις μέρες μας συχνά συνδέθηκε με τη διάκριση εθνών σε ανώτερα και κατώτερα, με κατακτητικές διαθέσεις έναντι άλλων χωρών, με τη ξενοφοβία και τον ρατσισμό, με την καταπίεση ή και την εξόντωση εθνικών μειονοτήτων, που υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις χώρες του κόσμου. Ας θυμηθούμε εδώ μόνο τη γενοκτονία των Αρμενίων το 1915 ή, πιο πρόσφατα, τις εθνικές εκκαθαρίσεις στη Βοσνία κατά τον εμφύλιο πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του 1990. Και αυτό ακριβώς συνέβη σε ακραία μορφή στην περίπτωση του εθνικοσοσιαλισμού.

      Βέβαια, ο εθνικισμός συχνά συγχέεται με τον πατριωτισμό, την φιλοπατρία. Μπορεί όμως κάποιος θαυμάσια να είναι αφοσιωμένος στην πατρίδα του, να την αγαπά, να είναι περήφανος για τα επιτεύγματα και τον πολιτισμό της, να είναι έτοιμος ακόμη και να δώσει τα πάντα γι’ αυτήν, να είναι με άλλα λόγια καλός πατριώτης, χωρίς να ισχυρίζεται ταυτόχρονα ότι όλα τα υπόλοιπα έθνη είναι κατώτερα, απλώς ένας συρφετός «υπανθρώπων», και ο πολιτισμός που έχουν δημιουργήσει ανάξιος λόγου.

     Ο φασισμός, χωρίς να είναι τόσο ακραία ρατσιστικός όσο ο εθνικοσοσιαλισμός, πιστεύει και αυτός στον εθνικισμό και αρνείται και αυτός τις ανθρώπινες ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία.

    Αυτό που θέλω να τονίσω εδώ είναι ότι οι ιδέες αυτές δεν φάνηκαν τότε τόσο παράλογες, καταφανώς αναληθείς ή και γελοίες όσο ίσως σε πολλούς από μας φαίνονται σήμερα και δεν είχαν λίγους μόνο οπαδούς. Αντίθετα, άσκησαν γοητεία και τις ασπάστηκαν και άνθρωποι πολύ έξυπνοι και μορφωμένοι.

    Γιατί συνέβη αυτό; Σε τι οφειλόταν η δύναμη, η επιρροή και η γοητεία αυτών των ιδεών; Πολλές ερμηνείες έχουν δοθεί, πάρα πολλά έχουν γραφεί γι’ αυτό το θέμα και αξίζει ο καθένας μας να ασχοληθεί σοβαρά και να πάρει θέση.

    Συχνά τονίζονται οι ταπεινωτικές συνθήκες ειρήνης για τους ηττημένους του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που δεν κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα κάποια τμήματα των λαών της Ευρώπης να προσελκυσθούν σ’ αυτές τις ακραίες ιδέες. Άλλοι αναφέρονται σε σκοτεινές, πρωτόγονες ψυχικές δυνάμεις που κρύβονται μέσα σε κάθε άνθρωπο και μπορούν να εκδηλωθούν και συλλογικά, αν οι περιστάσεις το επιτρέψουν, με αποτέλεσμα την επιστροφή σε εποχές κτηνωδίας και βαρβαρότητας.

 Σύντομη αναφορά στις ναζιστικές και φασιστικές ιδέες σήμερα

    Δεν πρέπει όμως να νομιστεί ότι οι ιδέες του ναζισμού και του φασισμού ανήκουν οριστικά και αμετάκλητα μόνο στην ιστορία, ότι έχουν οριστικά καταδικαστεί, ότι παρόμοια καθεστώτα είναι απίθανο να εμφανιστούν και πάλι στις μέρες μας, τουλάχιστον στον λεγόμενο «ανεπτυγμένο κόσμο».

    Υπάρχουν λοιπόν ακόμη τέτοιες αντιλήψεις στις μέρες μας, ο ρατσισμός, ο εθνικισμός, η άρνηση της ελευθερίας, η μη ανεκτικότητα; Ίσως δεν εμφανίζονται πάντοτε τόσο ανοικτά και απερίφραστα, όπως στην Γερμανία του Χίτλερ ή την Ιταλία του Μουσολίνι. Όμως, για όποιον γνωρίζει λίγη τουλάχιστον ιστορία, εύκολα ανακαλύπτονται και σήμερα και στη χώρα μας και αλλού είτε αυτούσιες είτε με διάφορες παραλλαγές, καλυμμένες κάτω από διάφορες εκφράσεις και δυστυχώς όχι τόσο σπάνια όσο θα ήθελε κάποιος να πιστεύει. Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, όπως της σημερινής, εύκολα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να εξαπλωθούν.

 Σύντομη αναφορά στις προκλήσεις της δημοκρατίας σήμερα

    Από την άλλη πλευρά, είναι η δημοκρατία της εποχής μας ένα τέλειο πολίτευμα; Ζουν πραγματικά οι σημερινές δημοκρατίες στο ύψος των ιδεών της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ή στο ύψος των συνθημάτων της Γαλλικής Επανάστασης «Ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη»; Αυτές οι αρχές, που τις συναντά κανείς σε όλα τα Συντάγματα, εφαρμόζονται πάντοτε όλες απαρέγκλιτα, σε όλο τους το πλάτος και το βάθος, ακόμη και στις πιο προηγμένες, οικονομικά και κοινωνικά, χώρες του κόσμου; Δυστυχώς όχι. Όχι ακόμα.

    Όλοι θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ατέλειες και αδυναμίες της δημοκρατίας. Ιδιαίτερα στην πατρίδα μας τα τελευταία χρόνια ο προβληματισμός πάνω σ’ αυτές είναι έντονος. Και βέβαια, οι αδυναμίες της δημοκρατίας είναι από τα ισχυρότερα επιχειρήματα των εχθρών της εναντίον της.

    Πώς όμως θα μπορούσαν να υπερνικηθούν αυτές οι αδυναμίες; Πώς οι μεγάλες ιδέες της δημοκρατίας θα έχουν κάποια στιγμή απόλυτο αντίκρισμα στην πραγματικότητα; Αυτή είναι η πρόκληση της εποχής μας και ασφαλώς θα παραμείνει ως πρόκληση και για τις μελλοντικές γενιές. Και αυτό δεν θα συμβεί με λιγότερη ή καθόλου δημοκρατία αλλά με πληρέστερη, καλύτερη δημοκρατία. Να σας θυμίσω εδώ τη φράση του Τσώρτσιλ, ενός από τους πρωταγωνιστές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: «Η δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, αν εξαιρέσεις όλα τα υπόλοιπα».

 Συμπέρασμα

     Η 28η Οκτωβρίου που γιορτάζουμε σήμερα συμβολίζει τον αγώνα ενός λαού για ένα πανάρχαιο ιδανικό, την υπεράσπιση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας του. Ας θυμηθούμε εδώ τον Τρώα Έκτορα, όπως μας τον παρουσιάζει ο Όμηρος στην «Ιλιάδα». Ο Έκτορας δεν είναι Έλληνας και υπερασπίζεται την πατρίδα του απέναντι στους Έλληνες που έχουν εκστρατεύσει για να την υποδουλώσουν. Και αυτός ακριβώς είναι ο ήρωας που, όταν του λένε ότι οι οιωνοί, οι προβλέψεις των μάντεων για την επερχόμενη μάχη δεν είναι καλοί, απαντάει με την περίφημη φράση: «Μία είναι η καλύτερη πρόβλεψη: να υπερασπίζεσαι την πατρίδα σου».

    Πέραν τούτου όμως, η 28η Οκτωβρίου αποτελεί ένα μεγάλο σταθμό στη μακρά γραμμή των αγώνων όλης της ανθρωπότητας για την υπεράσπιση των ιδανικών της ελευθερίας και της δημοκρατίας, έναν αγώνα που και σήμερα, με διάφορες μορφές, συνεχίζεται ακόμη.

    Γι’ αυτό αξίζει μεγάλη τιμή στους Έλληνες που πολέμησαν το φασισμό και τον ναζισμό, σε όσους αγωνίστηκαν το 1940 στα βουνά της Ηπείρου αλλά και αργότερα, κατά την περίοδο της κατοχής, στην Εθνική Αντίσταση.

    Ζήτω η 28η Οκτωβρίου 1940.

    Ζήτω η Ελλάδα.

 

Βασίλης Αντωνόπουλος

 

---

 

• "Ελεύθερα Ύδατα", εκπαιδευτικό υλικό που συνοδεύει την ομώνυμη εφηβική θεατρική παράσταση που παρακολούθησαν οι μαθητές της γ' γυμνασίου του ΜΓΠ, το Φεβρουάριο 2013

[issuu layout=http%3A%2F%2Fskin.issuu.com%2Fv%2Flight%2Flayout.xml showflipbtn=true documentid=130215180055-665b23b6965a491199bd5f57b9011a9f docname=__________________________________________________ username=mouspallini loadinginfotext=%22%CE%95%CE%BB%CE%B5%CF%8D%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B1%20%CE%8E%CE%B4%CE%B1%CF%84%CE%B1%22 showhtmllink=true tag=education width=420 height=272 unit=px]

 

---

 

• "Μαθητές με σχολική υποεπίδοση ή/και προβλήματα συμπεριφοράς" : Η εργασία που παρουσίασε η κ. Α.Μακρίδη, συνεργάτις του ΚΕΔΔΥ Αν. Αττικής και συντονίστρια του εργαστηρίου: Θέματα μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, που πραγματοποιήθηκε στις 7/2/2103 στο ΜΓΠ και παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί του ΜΓΠ